با محاصره دریایی ایران، نقش‌آفرینی دریای خزر از یک گزینه پشتیبان به یک اولویت راهبردی برای تضمین جریان تجارت و تأمین کالاهای اساسی ایران تغییر ماهیت داده است؛ تحولی که مقامات حمل‌ونقلی کشور را به شتاب در تکمیل کریدور شمال-جنوب واداشته است.
در سناریوی محاصره خلیج فارس و اختلال در مسیر ترانزیت نفت و کالا از تنگه هرمز، معادلات لجستیک ایران دستخوش دگرگونی اساسی خواهد شد.
در این میان، مسیرهای شمالی و در رأس آن دریای خزر به جای یک جایگزین موقت، به عنوان «شریان حیاتی» برای حفظ پیوندهای تجاری ایران با بازارهای اوراسیا ظاهر می‌شود.
کارشناسان حوزه ترانزیت معتقدند که خزر می‌تواند نقش یک ضربه‌گیر قدرتمند را در برابر شوک‌های ناشی از انسداد مسیرهای جنوبی ایفا کند. با استفاده از بنادر انزلی، امیرآباد و آستارا، ایران قادر است بدون وابستگی مطلق به تنگه هرمز، مبادلات خود با روسیه، قزاقستان و ترکمنستان را حفظ و تقویت کند.
این نگاه راهبردی تنها به جابه‌جایی کالا محدود نمی‌شود؛ بلکه توسعه زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای متصل به این بنادر، می‌تواند ایران را به هاب ترانزیت منطقه‌ای تبدیل کند.
در این زمینه، «کریدور شمال-جنوب» به عنوان یک ابرپروژه، ظرفیت اتصال هند و اقیانوس هند به اروپا را از مسیر روسیه دارد و کاهش وابستگی به کانال سوئز را به ارمغان می‌آورد.
اهمیت این موضوع وقتی دوچندان می‌شود که بدانیم خطر انسداد تنها محدود به هرمز نیست. تداوم تنش در باب‌المندب و احتمال تشدید محاصره دریایی علیه رژیم صهیونیستی از سوی یمن، باعث شده بخش زیادی از کشتیرانی جهانی به مسیر دور زدن آفریقا (دماغه امید نیک) سوق یابد؛ مسیری که زمان حمل را تا ۴۰ درصد افزایش می‌دهد.
درنتیجه، تقاضا برای کریدورهای میانی از جمله شاخه شرقی-غربی دریای خزر به شدت افزایش خواهد یافت و فعالیت‌های تجاری-ترانزیتی در این دریا رو به گسترش است.
در تازه‌ترین اقدام، وزیر راه و شهرسازی فرزانه صادق در تماس دو روز پیش خود با همتای روس بر تسریع در اجرای پروژه ریلی رشت-آستارا و افزایش همکاری‌های حمل‌ونقلی در دریای خزر تأکید کرد.
این گفت‌وگوها نشان می‌دهد که تهران در حال بازتعریف نقش خود در نظم جدید لجستیک منطقه است.
در یک جمع‌بندی، می‌توان گفت که دریای خزر از یک حوضچه آرام، به صحنه رقابت ژئوپلیتیکی و معادلات قدرت اقتصادی ایران تبدیل شده است. هرگونه برنامه‌ریزی برای مقابله با محاصره، ناگزیر از تکیه بر کریدور شمالی خواهد بود؛ جایی که آینده تجارت ایران در حال رقم خوردن است.