هم‌زمان با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در خلیج فارس و توقف تردد شناورها در تنگه هرمز، رسانه‌ها از تصمیم چین برای انعقاد قراردادهای نفتی بر مبنای یوآن با کشورهای حاشیه خلیج فارس خبر داده‌اند؛ اقدامی که تحلیلگران آن را مقابله با سلطه دلار و یک زلزله خاموش در اقتصاد جهانی تعبیر کرده‌اند.
از ابتدای تجاوز ائتلاف آمریکایی – صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و اقدام ایران برای جلوگیری از تردد شناورها و ناوهای کشورهای متخاصم از تنگه هرمز، تحلیلگران اقتصادی نسبت به کاهش سلطه دلار به‌ویژه بر بازار انرژی جهان سخن گفته‌اند؛ پرداخت عوارض به یوآن، اجازه تردد به کشتی‌هایی که با یوآن معامله کرده‌اند، تسویه محموله‌های خریداری شده از ایران با یوآن، تصمیم روسیه برای تسویه قراردادهای نفتی خود با ارز چین و خبرهایی از این دست در این مدت مورد توجه رسانه‌های اقتصادی جهان قرار داشته هرچند برخی از این اخبار از سوی مقام‌های رسمی هرگز تأیید نشده و در سطح گمانه‌زنی رسانه‌ای باقی مانده است.

در اخبار جدیدتر، به تازگی رسانه‌ها اعلام کرده‌اند که چین قراردادهای «پترو یوآن» را با کشورهای حاشیه خلیج فارس جایگزین معاملات «پترو دلار» کرده است و حتی اعلام شد که در اقدامی بی‌سابقه، پالایشگاه‌های هند نیز تسویه محموله‌های نفتی خریداری شده از ایران را با استفاده از یوان چین انجام داده‌اند.

همچنین روزنامه «وال استریت ژورنال» از مذاکرات فوری ابوظبی با آمریکا به منظور حمایت مالی و ضمانت‌های اقتصادی برای جلوگیری از فروپاشی مالی امارات خبر داد و فاش کرد: در حالی که نگرانی‌هایی مبنی بر طولانی شدن درگیری آمریکا و اسرائیل و ادامه بحران تنگه هرمز وجود دارد، امارات متحده عربی نگران تشدید پیامدهای این جنگ احتمالی است و به همین منظور در حال برگزاری مذاکرات فوری با ایالات متحده و درخواست حمایت مالی فوری و ضمانت‌های اقتصادی از واشنگتن است.

به نوشته این روزنامه، امارات متحده عربی به واشنگتن اطلاع داده است که اگر ذخایر دلار کافی در اختیارش قرار نگیرد، ممکن است مجبور شود بخشی از نفت خود را به ارزهای خارجی دیگر و در رأس آنها «یوان» چین، بفروشد و این ضربه قابل توجهی به هیمنه ارز آمریکا در بازارهای جهانی خواهد بود؛ مقامات اماراتی اشاره کردند که تصمیم رئیس‌جمهور ترامپ برای حمله به ایران، منطقه را به یک درگیری ویرانگر که پیامدهای آن می‌تواند سال‌ها ادامه داشته باشد، فرو برده است.

همچنین بخوانید:

رواج پترویوآن؛ انتقام اقتصادی ایران از ایالات متحده

واقعیت این است که به عقیده ناظران بازار انرژی، این تحولات، زنگ خطری جدی برای سلطه چند دهه‌ای دلار در بازار جهانی نفت محسوب می‌شود و کارشناسان از آغاز عصر جدیدی در نظام مالی بین‌المللی خبر می‌دهند همانگونه که وال استریت ژورنال در گزارش خود بر سرعت کنار گذاشتن دلار توسط کشورهای منطقه غرب آسیا صحه گذاشته و معتقد است این کار جهان را به سمت یک سیستم مالی چندقطبی سوق می‌دهد.

یک تغییر راهبردی در نظام تسویه خرید نفت و انرژی

واقعیت این است که سال‌هاست کشورهایی مانند روسیه، چین، ایران و همچنین قدرت‌های نوظهور اقتصادی از ضرورت کاهش وابستگی به دلار سخن می‌گفتند و حتی به دنبال جایگزین‌هایی چون ارز واحد بریکس بودند اما آنچه امروز در حال وقوع است، یک تغییر راهبردی و عملی در معاملات نفتی خلیج فارس است.

حال مهمترین سوالی که به وجود می‌آید این است که چگونه چین، به دنبال غلبه بر دلار با ورود به دنیای انرژی است؛ که در پاسخ می‌توان این‌چنین استدلال کرد که با این اقدام می‌خواهد آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌های آمریکا را کاهش دهد زیرا به باور چین، دلار به عنوان یک سلاح خطرناک سیاسی و اقتصادی در اختیار واشنگتن قرار دارد و هر کشوری که با آمریکا دچار تنش شود، ممکن است از سیستم سوئیفت و دسترسی به دلار محروم شود؛ بر این اساس پکن نمی‌خواهد اقتصاد دوم جهان در گرو تصمیم‌های کاخ سفید باشد.

ناظران بین‌المللی نیز معتقدند چین با این اقدام می‌خواهد افزایش قدرت جهانی یوان را بالا ببرد و به همین دلیل می‌خواهد واحد پولی خود را تبدیل به واحد بین‌المللی کند. اگر نفت جهان با یوان خرید و فروش شود افزایش ارزش و نفوذ اقتصادی چین را در پی خواهد داشت.

بر این اساس مهمترین سوالی که وجود دارد، این است که اگر یوان جایگزین دلار شود، چه فرجامی برای بازار دلار رخ می‌دهد؟ برخی از کارشناسان اقتصادی در پاسخ به این پرسش بر این باورند که این کار سقوط تقاضای جهانی برای دلار را رقم می‌زند؛ بنابراین اگر نفت با یوان خریداری شود، کشورها دیگر نیازی به نگهداری میلیاردها دلار ذخیره ارزی برای تأمین نفت نخواهند داشت. کاهش تقاضا برای دلار به معنای کاهش ارزش آن در برابر سایر ارزهاست. این نکته نیز حائز اهمیت است که بازارهای مالی آمریکا ازجمله اوراق خزانه، سهام، املاک تا حد زیادی به سرمایه‌های خارجی وابسته هستند که دلار را به عنوان ارز امن می‌شناسند. با کاهش اعتبار دلار، سرمایه‌ها به سمت یوان، طلا یا ارزهای دیگر حرکت خواهند کرد که به منزله سقوط بورس، افزایش نرخ بهره و رکود عمیق در آمریکا خواهد بود.

چه کسانی از سقوط پترو دلار زیان می‌بینند؟

جایگزینی یوان در قراردادهای نفتی آن هم در منطقه‌ای که مقصد قابل توجهی از محموله‌های آن شرق آسیاست، فقط به آمریکا محدود نمی‌شود. بلکه برخی از کشورها نیز در این تصمیم ضرر خواهند کرد. ازجمله کشورهای صادرکننده نفت خلیج فارس مثل عربستان، امارات، کویت، قطر، عمان، بحرین؛ این کشورها باید تصمیم بگیرند که ذخایر ارزی خود را به جای دلار به یوان تبدیل کنند یا خیر که حتی این تصمیم می‌تواند روابط سیاسی این کشورها را با آمریکا به شدت تحت شعاع قرار بدهد. موضوعی که در گزارش وال استریت ژورنال و مکاتباتی که امارات با واشنگتن انجام داده نیز به وضوح دیده می‌شود.

اگرچه تا به این لحظه از سوی کاخ سفید موضعی در این خصوص اعلام نشده است، اما تحلیلگران بانک جی پی مورگان معتقدند آمریکا حتماً دست به اعمال تحریم‌های ثانویه علیه هند و کشورهایی که با یوان نفت می‌خرند، خواهد زد. همچنین تلاش برای تقویت دلار از طریق افزایش نرخ بهره و آغاز جنگ ارزی علیه چین از طریق ابزارهای مالی و تجاری از مهمترین گزینه‌های محتمل روی میز خواهد بود.

نکته دیگری که بانک جی پی مورگان در گزارش خود به آن اشاره داشته، این است که با توجه به نفوذ اقتصادی چین و پیوستن تدریجی کشورها به «پترو – یوآن» به نظر می‌رسد آمریکا توانایی متوقف کردن کامل این روند را نداشته باشد؛ و درنهایت اینکه تغییر نظام پرداخت نفت از دلار به یوان، بی‌تردید یک زلزله خاموش در اقتصاد جهانی است؛ کاری که چین سال‌ها رویای آن را در سر می‌پروراند و با توجه به شرایطی که به دنبال تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نظام اقتصادی و انرژی جهان به وجود آمده در حال تحقق است.

پترو دلار به حاشیه رانده می‌شود؟

پس از فروپاشی استاندارد طلای «برتون وودز» برای ارزش‌گذاری دلار آمریکا که در اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی رخ داد، آمریکا با عربستان سعودی توافق کرد تا استاندارد قیمت‌گذاری نفت، دلار باشد و پس از آن بازار جهانی انرژی شاهد پدیده «پترو دلار» بود که نه تنها دلار آمریکا را به ارز نخست ذخایر جهان تبدیل کرد، بلکه این امکان را به حاکمان کاخ سفید داد تا با انتشار پول بدون پشتوانه، منبع روان نقدینگی ایجاد کرده و درآمد حاصل از فروش نفت را در قالب سرمایه‌گذاری خارجی جذب کنند.

با این وجود، رسانه‌های معتبری چون رویترز و بلومبرگ هفته گذشته در جریان برگزاری همایش تجاری چین و امارات که در پکن برگزار شد، از امضای ۲۴ تفاهم‌نامه همکاری اقتصادی و تجاری خبر دادند که محوریت آن با تسویه حساب با ارزهای یوآن و درهم بود موضوعی که در بیانیه پایانی این همایش نیز تاکید شد، بحث تسویه‌حساب‌های مالی مبادلات نفتی با یوآن بود.

آخرین اطلاعات مربوط به تراکنش‌های مالی سوئیفت نیز نشان می‌دهد که سهم یوآن چین از کل تسویه‌های تجارت نفت جهان در ماه مارس سال جاری میلادی به بیش از ۱۴ درصد رسیده است و در حقیقت یوآن به ارز دوم مبادلات نفتی تبدیل شده است. به همین دلیل است که آنگونه که رویترز گزارش داده، به باور تحلیلگران ارشد وال استریت، تسلط دلار بر تجارت جهانی در حال نابودی است و در این مسیر، جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بزرگ‌ترین اشتباه راهبردی کاخ سفید در خاورمیانه بود زیرا «جایگزینی یوان به جای دلار» در قراردادهای نفتی و انرژی را شتاب بخشید.

به نظر می‌رسد با توجه به اینکه چین بزرگترین واردکننده نفت در جهان محسوب می‌شود و از سوی دیگر بزرگترین خریدار نفت از کشورهای غرب آسیا ازجمله ایران، عربستان، امارات، عراق به شمار می‌رود و حتی نفت روسیه را نیز به یوآن خریداری می‌کند، باید در آینده نه چندان دور شاهد تغییرات اساسی در نظام تسویه ارزی در بازار انرژی جهان باشیم.