گسترش جنگ ایران و اختلال در بازارهای انرژی، اکنون به یکی از مواد خام کلیدی در زنجیره تولید جهانی یعنی گوگرد نیز سرایت کرده است. به دلیل کاربردهای فراوان گوگرد در کشاورزی و صنایع، از آن تحت عنوان «پادشاه مواد شیمیایی» یاد می‌شود. وابستگی تولید گوگرد به صنعت نفت و گاز موجب شده هرگونه اختلال در عرضه انرژی، بازار این ماده را نیز با بحران مواجه کند. کاهش جریان صادرات از غرب آسیا، همراه با محدودیت‌های تجاری برخی کشورها، می‌تواند فشار قابل توجهی بر بازار کودهای شیمیایی، صنایع معدنی و زنجیره امنیت غذایی جهان وارد کند.

به گزارش مسیر اقتصاد، مجله «فارن پالیسی» در گزارشی تحلیلی به بررسی پیامدهای جنگ ایران بر بازار جهانی گوگرد پرداخته و نشان می‌دهد که اختلال در عرضه انرژی و توقف جریان حمل‌ونقل در تنگه هرمز، تجارت جهانی این ماده راهبردی را با اختلال جدی مواجه کرده است؛ موضوعی که می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر بازار کودهای کشاورزی، صنایع معدنی و زنجیره تأمین جهانی برجای بگذارد.
اختلال در بازار انرژی، تجارت جهانی گوگرد را تحت فشار قرار داده است

گوگرد اگرچه معمولاً در صدر اخبار اقتصادی قرار نمی‌گیرد، اما در عمل یکی از مواد خام کلیدی برای طیف گسترده‌ای از صنایع به شمار می‌رود؛ از تولید دارو و کودهای کشاورزی گرفته تا فعالیت‌های معدنی و فلزی. بخش عمده گوگرد جهان به‌عنوان محصول جانبی پالایش نفت و گاز تولید می‌شود و پس از تبدیل به اسید سولفوریک، در بسیاری از فرآیندهای صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل این ماده شیمیایی که گاه از آن با عنوان «پادشاه مواد شیمیایی» یاد می‌شود، نقش اساسی در زنجیره تولید جهانی دارد.

با توجه به سهم بالای غرب آسیا در تولید انرژی، این منطقه یکی از قطب‌های اصلی صادرات گوگرد نیز محسوب می‌شود. بر اساس برآوردهای مؤسسه آرگس مدیا، حدود ۵۰ درصد از صادرات جهانی گوگرد از کشورهای غرب آسیا انجام می‌شود و مقصد اصلی این صادرات کشورهایی مانند چین، هند، اندونزی و ایالات متحده هستند.

با این حال، جنگ ایران و همچنین توقف جریان حمل‌ونقل در تنگه هرمز باعث شده این مسیرهای تجاری با اختلال جدی مواجه شوند و زنجیره تأمین جهانی گوگرد تحت فشار قرار گیرد. تحلیلگران معتقدند اهمیت راهبردی غرب آسیا در بازار این ماده به اندازه‌ای است که هرگونه اختلال در صادرات آن می‌تواند بازار جهانی را وارد شرایطی نامطمئن کند.
بازار گوگرد پیش از جنگ نیز با محدودیت عرضه مواجه بود

بر اساس تحلیل مؤسسه وود، حتی پیش از آغاز جنگ ایران در فوریه ۲۰۲۶ نیز بازار جهانی گوگرد با محدودیت عرضه مواجه بود. افزایش تقاضا از سوی صنعت کودهای شیمیایی و همچنین رشد سریع صنعت نیکل در اندونزی، در کنار پیامدهای جنگ روسیه و اوکراین، باعث شده بود قیمت این ماده به بالاترین سطح در سه تا چهار سال گذشته نزدیک شود.

با آغاز درگیری‌ها و کاهش تولید انرژی در منطقه، این فشارها تشدید شده و قیمت گوگرد در بازارهای جهانی جهش قابل توجهی را تجربه کرده است. در چنین شرایطی برخی کشورها برای محافظت از بازار داخلی خود به سمت اعمال محدودیت‌های تجاری حرکت کرده‌اند.

در همین راستا، ترکیه در هفته گذشته صادرات گوگرد را ممنوع اعلام کرد و گزارش‌ها نشان می‌دهد هند نیز در حال بررسی اعمال محدودیت‌های مشابه است. چنین اقداماتی می‌تواند فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کند و دسترسی سایر کشورها به این ماده را دشوارتر سازد.
چین برای حفاظت از اقتصاد داخلی صادرات اسید سولفوریک را محدود می‌کند

در کنار این تحولات، گزارش‌ها حاکی از آن است که چین از ماه مه قصد دارد صادرات اسید سولفوریک تولیدشده به‌عنوان محصول جانبی ذوب مس و روی را متوقف کند. چین در حال حاضر بزرگ‌ترین واردکننده گوگرد در جهان و هم‌زمان یکی از تولیدکنندگان مهم آن محسوب می‌شود.

بر اساس داده‌های آرگس مدیا، تولید چین در سال گذشته حدود ۱۶ درصد از کل بازار جهانی گوگرد را تشکیل داده است، اما تقریباً تمام این تولیدات در داخل این کشور مصرف می‌شود. در مقابل، چین بزرگ‌ترین صادرکننده اسید سولفوریک در جهان نیز محسوب می‌شود و صادرات این کشور در سال گذشته حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی اسید سولفوریک را تشکیل داده است.

مقاصد اصلی این صادرات شامل شیلی برای صنعت مس، اندونزی برای صنعت نیکل و همچنین مراکش و عربستان سعودی برای تولید فسفات فرآوری‌شده بوده‌اند. کارشناسان معتقدند احتمال توقف صادرات از سوی پکن اقدامی راهبردی برای محافظت از مصرف‌کنندگان داخلی در برابر شوک‌های بازار جهانی است.
کمبود گوگرد می‌تواند بحران کود و تولید معدنی را تشدید کند

افزایش محدودیت‌های تجاری در کنار اختلال عرضه ناشی از جنگ، بازاری را که پیش از این نیز با فشار عرضه مواجه بود، بیش از پیش تحت فشار قرار داده است. یکی از چالش‌های مهم در این بازار آن است که اسید سولفوریک جایگزین فوری یا آسانی ندارد و در کوتاه‌مدت امکان تأمین منابع جایگزین برای جبران کاهش صادرات غرب آسیا بسیار محدود است.

از آنجا که اسید سولفوریک ماده پایه در تولید کودهای فسفاته محسوب می‌شود، کمبود گوگرد می‌تواند فشار مضاعفی بر بازار جهانی کشاورزی وارد کند. غرب آسیا یکی از مراکز اصلی تولید کود در جهان است و هفته‌های اخیر جنگ و اختلال در حمل‌ونقل دریایی باعث افزایش قابل توجه قیمت کود در بازارهای جهانی شده است.

این وضعیت برای بخش معدن نیز چالش‌آفرین است. گزارش‌ها نشان می‌دهد معامله‌گران آسیایی اکنون به دنبال یافتن منابع جایگزین برای تأمین گوگرد هستند. در همین حال، تولیدکنندگان نیکل در اندونزی که بخش عمده گوگرد مورد نیاز خود را از غرب آسیا وارد می‌کنند، ممکن است ناچار به کاهش تولید شوند.

در آفریقا نیز وابستگی به واردات گوگرد از غرب آسیا بسیار بالاست. بر اساس برآوردها بیش از ۹۰ درصد گوگرد وارداتی این قاره از کشورهای غرب آسیا تأمین می‌شود. برخی فعالان صنعت معدن هشدار داده‌اند در صورت ادامه اختلالات بیش از سه هفته، برخی واحدهای تولید مس اکسیدی ممکن است به دلیل کمبود اسید سولفوریک ناچار به توقف فعالیت شوند.

درمجموع، تداوم جنگ ایران و اختلال در تولید انرژی و تجارت جهانی می‌تواند کمبود گوگرد را به یک بحران گسترده صنعتی تبدیل کند؛ بحرانی که در صورت ادامه، بسیاری از شرکت‌ها را ناچار به کاهش تولید یا تعطیلی فعالیت‌های خود خواهد کرد.