موسی غنینژاد استاد دانشگاه راهحل مسائل کشور را به نرخ بهره گره میزند، ایدهای که از منظر علمی نقد زیادی به آن وارد است.
به گزارش فارس؛ اسم کارآگاه که میآید، ذهن میرود سمت کارآگاه علوی، پوآرو یا چهرههای دیگر اما اگر اسم شرلوک هلمز را بشنوید، بیاختیار یاد پروندههای کارآگاهی میافتید.
کارآگاهان، از جمله هلمز، همیشه پس از جنایت به کشف حقیقت میرسند اما امروز ایدهای را بررسی میکنیم که صاحب ایده، آن را نقطه عزیمت از وضع موجود ایران به آیندهای بهتر میداند. البته ممکن است این ایده، مقدمه یک جنایت باشد. جنایتی از نوع اقتصادی.
گزاره روی میز شرلوک هلمز ما، جملهای است از دکتر موسی غنینژاد در مناظره با میلاد دخانچی. او میگوید راهحل مسائل امروز ایران، «آزادی، آزادی و آزادی» است؛ آزادی در اقتصاد، سیاست و فرهنگ.
نخستین گام این عبور شکوهمند آزادی اقتصادی است و اولین قدم آزادی اقتصادی، آزادسازی نرخ بهره بانکهایی که به زعم غنینژاد تعدادی از آنها خصوصی هستند.
استدلال غنینژاد ساده است؛ بانکهای ما، حتی خصوصیها، چرا اسیر نرخ بهره دستوری باشند؟ چرا نتوانند خودشان، در رقابت، نرخ را تعیین کنند؟
این گزاره در نگاه اول اغواگر است. مثل مجسمه شکسته ناپلئون در تاریکی.
نوای دلنشین آزادی را سر میدهد اما بوی اشتباهی خفیف به مشام میرسد. بیایید رد این بو را بگیریم.
برای بررسی، از نظریه بازیها استفاده میکنیم.
استراتژیست نظریه بازیها، به صفحهٔ شطرنج اقتصاد نگاه میکند. مهمترین سؤال، «هدف نهایی» نیست.
سؤال این است، حرکت اول با کدام مهره و در کدام خانه؟
اگر ایده آزادی سهگانه غنینژاد را بپذیریم، با عینک نظریه بازیها سه ایراد اساسی به نقطه عزیمت «نرخ بهره» وارد است:
اول: بازیگران روی صفحه، آنهایی نیستند که غنینژاد میبیند. در نظریه بازیها، نتیجه به هویت بازیگران بستگی دارد. غنینژاد از بانکهای خصوصی حرف میزند اما حقیقت بازی این است که بانکهای ما بازیگر مستقل نیستند.
مهرههاییاند با بند ناف دولتی و سیاسی.
نرخ بهره را در این میدان آزاد کنید، تعادل جدید شکل میگیرد، بانکهای نزدیک به قدرت، نرخهای بالاتر میدهند، منابع کل بازی را میبلعند و بهجای رقابت، بازی جمع-صفر رخ میدهد. برنده انحصار است، نه آزادی واقعی.
دوم: آزادسازی ناگهانی، استراتژی پرریسک در تورم ۸۷ درصد است.
همه میدانند نرخ ۲۰ تا ۳۵ درصدی کنار تورم ۸۷ درصد، سیگنال غلط است. حتماً باید اصلاح شود اما در بازیهای پویا، شوکدرمانی ناگهانی فقط کار را سختتر میکند.
واکنش عقلایی تولیدکننده به جهش نرخ بهره چیست؟ خروج از بازی تولید و فرار سرمایه.
بهجای این حرکت پرریسک، مسیر تعدیل تدریجی طراحی کنیم تا همه بازیگران، فرصت انطباق با قواعد جدید را داشته باشند.
سوم: آزادسازی، برد-برد میشود؛ به سه شرط.
اصل آزادسازی مفید به نظر میرسد.
اما هر بازی موفق سه قاعده دارد.
قاعده اول: حرکت تدریجی باشد، نه شوکدرمانی تا بازیگران استراتژی خود را بهروز کنند.
قاعده دوم: حرکت همزمان و همگن با بازارهای دیگر (ارز، قیمتها، دستمزد) انجام شود وگرنه بازی به نفع یک بخش خاص تمام میشود.
قاعده سوم: برای طبقات محروم، که قدرت چانهزنی ندارند، یک «بازیکن پشتیبان» طراحی شود، شبکهٔ تأمین اجتماعی. تا بازی عادلانه و پایدار بماند.
جهتگیری دکتر غنینژاد میتواند صحیح باشد اما انتخاب «گام اول» در این صفحه شطرنج، یک خطای راهبردی بزرگ است.
اگر جای سر آرتور کانن دوئل، خالق شرلوک هلمز بودم، پایان را اینطور مینوشتم:
هلمز به سمت ویولنش میرود. بهجای ملودی آرام، آرشه را گوشخراش و ناکوک روی سیمها میکشد. صدا در فضای اتاق میپیچد. واتسون میلرزد.
هلمز میگوید: این صدای ناکوک، صدای اقتصاد ایران است، اگر کسی مثل غنینژاد، با نیت خیر، تیغ آزادسازی را بدون بیهوشی، در اتاقی آلوده، و بدون کیسه خون به دست بگیرد. شبح آزادی را احضار کرده اما فراموش کرده که این شبح، در خانهای تسخیرشده و بدون سپر، ابتدا ضعیفترین ساکنان را میبلعد.
شرلوک ویولن را زمین میگذارد و رو به واتسون میگوید: «پرونده آزادی غنینژاد، مختومه است.»