از رکوردشکنی بازار گاز تا افزایش قبض خانوارها؛ تنگه هرمز چگونه زمستان اروپا را گران کرد؟

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، علاوه بر بازار نفت و فرآورده‌های نفتی، بازار گاز طبیعی اروپا را نیز با شوکی سنگین مواجه کرده است. اختلال در انتقال گاز طبیعی مایع‌شده LNG از خلیج فارس، رقابت خریداران آسیایی و اروپایی برای محموله‌های جایگزین و نگرانی از کمبود ذخایر پیش از زمستان، قیمت گاز در بازار عمده‌فروشی اروپا را به بالاترین سطح نزدیک به چهار سال اخیر رسانده است.
بر اساس گزارش فایننشال تایمز در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، قیمت قراردادهای آتی گاز در شاخص هلندی TTF به ۸۷٫۲۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت رسید؛ درحالی‌که این شاخص در آستانه جنگ، در اواخر فوریه، حدود ۳۲ یورو بود. به این ترتیب، قیمت معیار گاز اروپا در مقایسه با پیش از جنگ حدود ۱۷۲٫۵ درصد افزایش یافته و به بیش از ۲٫۷ برابر رسیده است.
این افزایش تنها یک نوسان در بازارهای مالی نیست؛ گاز طبیعی از منابع مهم گرمایش ساختمان‌ها، تولید برق و فعالیت صنایع اروپایی است. تداوم قیمت‌های بالا می‌تواند هزینه تولید، قیمت برق و قبوض خانوارها را افزایش دهد و در شرایطی که دولت‌های اروپایی با فشار تورمی و محدودیت بودجه روبه‌رو هستند، دامنه بحران را گسترده‌تر کند.

قیمت عمده‌فروشی گاز اروپا چقدر افزایش یافته است؟
شاخص گاز طبیعی TTF هلند ـ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت
پیش از جنگ = ۳۲ یورو
قیمت فعلی = ۸۷٫۲۰ یورو
بالاترین سطح نزدیک به چهار سال
۱۷۲٫۵٪ افزایش = ۵۵٫۲۰ یورو افزایش به‌ازای هر مگاوات‌ساعت

همچنین بخوانید:

رشد اقتصادی اروپا چقدر کاهش یافته است؟

این افزایش نشان می‌دهد که بازار گاز اروپا به‌شدت به اخبار مربوط به امنیت عرضه انرژی حساس شده است. البته قیمت TTF، قیمت عمده‌فروشی و قراردادهای آتی است؛ نه تعرفه‌ای که همه خانوارهای اروپایی بلافاصله پرداخت می‌کنند.

همچنین بخوانید:

جنگ چگونه به خیابان‌های اروپا رسیده است؟

قبض گاز خانوارهای اروپایی چقدر گران شده است؟
بر اساس گزارش یورونیوز در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ و داده‌های شاخص قیمت انرژی خانوارها -HEPI-، قیمت گاز طبیعی مصرفی خانوارها، با احتساب مالیات، در پایتخت‌های اتحادیه اروپا بین ۲ فوریه و اول سپتامبر به‌طور متوسط ۱۲ درصد افزایش یافته است. این رشد به‌مراتب کمتر از جهش بازار عمده‌فروشی بوده؛ زیرا قراردادهای ثابت، تعرفه‌های تنظیم‌شده و حمایت‌های دولتی انتقال افزایش قیمت به مصرف‌کننده را به تأخیر می‌اندازند

جدول زیر تغییر قیمت گاز خانگی در چند پایتخت اروپایی نسبت به قبل از شروع جنگ علیه ایران را نشان می‌دهد:

این آمار نشان می‌دهد که فشار ناشی از بحران انرژی در تمام اروپا یکسان نبوده است. برای مثال، افزایش قیمت گاز خانگی در تالین تقریباً پنج برابر میانگین رشد ثبت‌شده برای پایتخت‌های اتحادیه اروپا بوده است.
در پاریس و برلین نیز افزایش بیش از ۲۲ درصدی قیمت گاز خانگی، فشار بیشتری بر خانوارها وارد کرده است؛ هرچند میزان نهایی هزینه به مصرف خانوار، نوع قرارداد و حمایت‌های دولتی بستگی دارد.

همچنین بخوانید:

جنگ چگونه به خیابان‌های اروپا رسیده است؟

چرا اختلال در تنگه هرمز بازار گاز اروپا را متلاطم کرده است؟

وابستگی بازار جهانی LNG به تنگه هرمز: طبق گزارش بانک مرکزی اروپا، حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی گاز طبیعی مایع‌شده از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند؛ بنابراین اختلال طولانی‌مدت در این گذرگاه می‌تواند عرضه جهانی LNG را کاهش دهد و قیمت‌ها را در اروپا و آسیا بالا ببرد.

ذخایر پایین‌تر از سطح معمول: بر اساس داده‌های مؤسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی IEEFA که یورونیوز منتشر کرده، ذخایر گاز اتحادیه اروپا در ۳ اکتبر تنها ۷۲٫۴ درصد ظرفیت بود؛ پایین‌ترین میزان برای این تاریخ از زمان آغاز ثبت داده‌ها در سال ۲۰۱۱. این وضعیت اروپا را در برابر سرمای زمستان و اختلال عرضه آسیب‌پذیرتر می‌کند.

رقابت اروپا و آسیا برای محموله‌های جایگزین: وقتی عرضه LNG از خلیج فارس مختل می‌شود، خریداران برای جذب محموله‌های جایگزین رقابت می‌کنند. این رقابت هزینه تأمین انرژی اروپا را افزایش می‌دهد؛ حتی اگر همه گاز وارداتی اروپا از تنگه هرمز عبور نکند.

پیامدهای اقتصادی برای اروپا
افزایش قیمت گاز طبیعی از سه مسیر اصلی اقتصاد اروپا را تحت فشار قرار می‌دهد:
• افزایش هزینه برق: گاز در بخشی از نیروگاه‌های اروپا سوخت اصلی تولید برق است. گران ‌شدن آن می‌تواند قیمت برق عمده‌فروشی را بالا ببرد.
• فشار بر صنایع: صنایع شیمیایی، کودسازی، شیشه، فولاد و سایر فعالیت‌های انرژی‌بر با افزایش هزینه تولید روبه‌رو می‌شوند؛ موضوعی که می‌تواند رقابت‌پذیری آنها را در برابر رقبای خارجی کاهش دهد.
• افزایش هزینه خانوارها: بالا رفتن قبوض گرمایش و برق، درآمد قابل‌تصرف خانوارها را کاهش می‌دهد و در کنار افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی، فشار معیشتی را تشدید می‌کند.
بانک مرکزی اروپا در تحلیل خود از شوک انرژی سال ۲۰۲۶ تأکید کرده است که بازار گاز در جنگ ایران نسبت به شوک تاریخی جنگ اوکراین واکنش متفاوتی داشته، اما این به معنای بی‌خطر بودن وضعیت نیست؛ زیرا استمرار اختلال عرضه و پایین بودن ذخایر می‌تواند قیمت‌ها را بیشتر افزایش دهد.

آمار منابع خارجی سه واقعیت را نشان می‌دهد:
۱- قیمت عمده‌فروشی گاز اروپا از حدود ۳۲ یورو به ۸۷٫۲۰ یورو در هر مگاوات‌ساعت رسیده است؛ افزایشی حدود ۱۷۲٫۵ درصدی نسبت به پیش از جنگ.
۲- قیمت گاز خانگی نیز در فاصله فوریه تا سپتامبر در پایتخت‌های اتحادیه اروپا به‌طور متوسط ۱۲ درصد افزایش یافته و در برخی شهرها، از جمله تالین و بروکسل، رشد بسیار بیشتری ثبت شده است.
۳- اختلال در تنگه هرمز، رقابت برای خرید LNG و ذخایر پایین گاز، آسیب‌پذیری اروپا را در آستانه زمستان افزایش داده است.
افزایش قیمت‌ها با جنگ و اختلال عرضه مرتبط است و ارقام ثبت‌شده نشان می‌دهند که بحران انرژی به یکی از هزینه‌های اقتصادی مهم جنگ ایران برای اروپا تبدیل شده است.