طبق آنچه که رسانه‌ها نوشته‌اند، مسعود پزشکیان ۲۵ آبان ماه در جلسه هیات دولت خطاب به وزیر صمت دستور داد: در جلسه‌ای با خودروسازان، صریحاً اعلام کنید که اگر تا یک سال آینده موتور خودروها اصلاح و مصرف آنها بهینه نشود، هیچ‌گونه ارزی دریافت نخواهند کرد و اجازه تولید نیز نخواهند داشت.
این دستور پزشکیان با استقبال رسانه‌های اصلاح‌طلب مواجه شد و آن را خط و نشان کشیدن پزشکیان برای خودروسازان جلوه دادند؛ اما با فروکش کردن هیجانات رسانه‌ای، اظهارات کارشناسان نشان می‌دهد طی یک سال نمی‌توان در صنعت خودروسازی ایران معجزه کرد. روزنامه چارسوق در این گزارش به بررسی فنی امکان اجرای دستور پزشکیان با قید «یک سال» پرداخته است.

کاهش مصرف سوخت خودروها چگونه ممکن است؟
میزان مصرف سوخت خودروهای با موتور احتراق داخلی، تابع پارامترها و عملکرد سیستم‌های مختلفی می‌باشد. به طور کلی راهکارهای متعددی برای کاهش مصرف سوخت خودروها پیشنهاد می‌گردد که البته میزان تاثیرگذاری هر یک از راهکارها یکسان نبوده و هر یک سهم مشخصی در کاهش مصرف دارند. از جمله این راهکارها می‌توان به سبک‌سازی خودرو، کاهش ضریب آیرودینامیک (در فرآیند طراحی خودرو)، استفاده از تایرهای مخصوص، افزایش سطح برقی سازی (Electrification) مانند استفاده از فرمان برقی، ترموستات برقی و… اشاره نمود.
در کنار موارد مذکور (که سهم کوچکی در کاهش مصرف دارند)، مهم‌ترین سیستم که بیشترین تأثیر را مصرف سوخت یک خودرو دارد، موتور خودرو می‌باشد. به طور کلی موتورهای احتراق داخلی در سالیان گذشته، با دو هدف کاهش مصرف سوخت و کاهش گازهای آلاینده، با بکار گیری فناوری‌های جدید، تکامل یافته‌اند. از مهمترین فناوری‌هایی بکار رفته در موتورهای احتراق داخلی می‌توان به استفاده از سیستم‌های DVVT، کاهش حجم موتور و استفاده از توربو شارژر به منظور افزایش راندمان، استفاده از پوشش‌های مخصوص جهت کاهش اصطکاک داخلی سیلندرها، استفاده از سیستم‌های پاشش مستقیم سوخت (GDI)، استفاده از EGR و یا تغییرات سیکل‌های کاری موتورها از سیکل Otto به سیکل‌های Atkinson و یا Miller و… اشاره نمود.
در حال حاضر در برخی محصولات تولید داخل که اتفاقاً تیراژ بالایی نیز دارند، سطح فناوری موتور بسیار پایین بوده که منجر به تولید محصولات با مصرف سوخت بالا در تیراژ بالا شده و درنهایت مصرف سوخت ناوگان کشور افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته است.
به طور کلی جهت اصلاح قوای محرکه خودروهای تولیدی دو راهکار قابل بررسی می‌باشد:
1- طراحی و توسعه موتورهای احتراق داخلی با سطح فناوری‌های بالا.
فرآیند طراحی و توسعه یک موتور احتراق داخلی با سطح فناوری پیشرفته بسیار زمان‌بر بوده و حداقل به ۵/۲ سال زمان نیاز دارد تا موتور آماده گردد. پس از آماده شده موتور، لازم است تا موتور به روی خودرو نصب گردد که این امر مستلزم انجام فرآیند جانمایی (طراحی دسته موتورها، تغییرات بدنه و انجام تحلیل‌های مهندسی)، تغییرات در سیستم خنک کاری، تغییرات در سیستم‌های الکتریکال و شبکه خودرو و کالیبراسیون نهایی موتور بروی خودرو صحه‌گذاری می‌باشد. این فرآیند نیز حداقل به یک سال زمان نیاز دارد. لذا در کل استفاده از این راهکار به حداقل ۵/۳ سال زمان نیاز دارد. البته موضوع استقرار خطوط تولید، قالب‌ها و ابزارهای تولیدی و ایجاد زنجیره تأمین جهت تولید انبوه نیز به طور موازی بایستی برنامه‌ریزی و انجام گردد.

همچنین بخوانید:

خودروهای مونتاژی گران‌تر از نمونه‌های وارداتی عرضه می‌شوند!

۲- استفاده از موتورهای موجود خارجی با سطح فناوری بالا
در این راهکار لازم است ابتدا موتورهای مناسب با محصولات تولیدی و با نگاه به برنامه توسعه محصولات آتی شناسایی و انتخاب شوند و سپس در طی یک فرآیند طراحی و توسعه شامل جانمایی، تغییرات در سیستم‌های خنک کاری، الکتریکال و شبکه خودرو، کالیبراسیون نهایی بر روی خودرو و صحه‌گذاری انجام گردد. این راهکار نسبت به راهکار اول سریع‌تر بوده و به صورت خوش‌بینانه به ۲ سال زمان نیاز هست. ایجاد زیرساخت‌های تولید انبوه در این راهکار نیز بایستی از ابتدا برنامه‌ریزی و اجرا گردد.
البته منظور از این ۲ سال، از زمانی است که مذاکرات با شرکت سازنده خارجی به نتیجه برسد و آن شرکت به فروش فناوری خود به ایران رضایت دهد. طبیعی است در شرایط تحریمی، باید دید کدام یک از شرکت‌های سازنده موتور خودرو در جهان که تعداد محدودی هستند، حاضرند یکی از فناوری‌های نوین خود را در اختیار ایران قرار دهند و از فشارهای تحریمی آمریکا هم هیچ ترسی نداشته باشند و ریسک احتمال از دست دادن بازار آمریکا را به جان بخرند؟
با فرض وجود چنین جسارتی در یکی از شرکت‌های سازنده موتور خودرو در جهان، طبیعی است فرآیند مذاکراتی با آن اگر از همین هفته هم شروع شود، ماه‌ها زمان می‌برد تا به نتیجه نهایی و انعقاد قرارداد برسد؛ بنابراین در این شیوه هم باید بین ۶ ماه تا یک سال برای مذاکره با طرف‌های خارجی، وقت گذاشت و زمان به نتیجه رسیدن این شیوه هم حدود ۳ سال می‌شود.
در کنار دو راهکار فوق، توسعه و تولید محصولات نوانرژی (NEV: New Energy Vehicles)، به عنوان یک روند جهانی، تأثیر بسزایی در کاهش مصرف سوخت ناوگان تولیدی خودروسازان خواهد داشت. این دسته از خودروها شامل خودروهای برقی (بدون مصرف سوخت فسیلی) و هیبریدی در انواع مختلف (HEV، PHEV، REV) بوده که با متناسب با سطح هیبریداسیون مصرف سوخت بسیار کمتری در مقایسه با خودروهای احتراقی دارند.

همچنین بخوانید:

خودرو به طور متوسط نیم میلیارد گران شد

ارتقای ایمنی
بسیاری از خودروهای تولیدی داخل کشور دارای پلتفرم‌های قدیمی بوده و امکان ارتقای ایمنی در این خودروها وجود ندارد و لذا لازم است تا شرکت‌های خودروسازی پلتفرم‌های جدید و بروزی را طراحی و محصولات جدید را بر مبنای آن پلتفرم‌ها ارائه نمایند. به طور کلی طراحی و توسعه یک پلتفرم ضمن نیاز به سطح بالای دانش طراحی خودرو، بسیار زمان‌بر بوده و حداقل به ۳ سال زمان نیاز دارد.
نکته دیگر در زمینه ایمنی خودروهای داخلی، عدم وجود سیستم‌های پیشرفته کمک به راننده (ADAS) در خودروهای داخلی است. از جمله مهمترین این سیستم‌ها می‌توان به ترمز اضطراری خودکار اشاره نمود که می‌تواند آمار تصادفات را کمتر نماید. امروزه در خودروهای روز تولیدی دنیا سطح بسیار بالایی از این سیستم‌ها وجود داشته که اصولاً جلوی وقوع تصادفات را گرفته و منجر به افزایش ایمنی سرنشینان خودرو و عابران پیاده می‌شود. در کنار توسعه پلتفرم‌های جدید خودرویی، توسعه و به‌کارگیری سیستم‌های پیشرفته کمک به راننده می‌توان راهکاری اصولی جهت افزایش سطح ایمنی خودروها باشد که البته فرآیندی زمان‌بر می‌باشد.

انتقاد از نوع نگاه سیاسیون به خودروسازان
سعید مدنی، مدیرعامل سابق شرکت سایپا، در گفت‌وگو با سایت اقتصادنیوز در این باره گفته است: واقعیت اینکه وقتی مقامات از جمله آقای پزشکیان یا سایر وزرا اولتیماتوم می‌دهند، باید به عملکرد خودشان در سال‌های گذشته در صنعت خودروسازی نگاه کنند. چراکه هیات مدیره شرکت‌ها، نحوه فروش و قیمت‌گذاری از سوی دولت انجام می‌شود و به طور کلی هر اقدامی که در این صنعت انجام می‌شود، تحت کنترل و به صورت دیکته شده صورت می‌گیرد.
وی افزوده است: حالا اگر پس از این همه دخالت‌ها و تعیین سیاست‌ها، نتیجه مطلوبی به دست نیامده، نباید خودروسازها را مقصر بدانند. درواقع، باید بپذیریم که وقتی شما مدیری را انتخاب می‌کنید، قیمت‌گذاری را دیکته می‌کنید و نحوه فروش را مشخص می‌کنید، نتیجه‌اش همین خواهد شد که الآن مشاهده می‌کنیم. درنهایت، اگر خودروساز یا مدیری ضعیف عمل کرده، این مسئولیت در درجه اول متوجه کسانی است که این افراد را به مسئولیت رسانده‌اند. ما در این صنعت با وجود اهمیت آن، در مدیریت بنگاه‌های اقتصادی مانند خودروسازی ضعف داریم و به جای اینکه به صورت پایشی و علمی وارد عمل شویم، به‌طور غیرکارشناسانه وارد می‌شویم و به خودروسازان اولتیماتوم می‌دهیم. این نوع برخورد هیچ نتیجه‌ای نخواهد داشت و عملاً تنها به ایجاد مشکلات بیشتر منجر می‌شود. وقتی سیاست‌گذاران همه چیز را دیکته می‌کنند و اختیار را از خودروسازان می‌گیرند، نباید انتظار داشت که نتیجه مطلوبی حاصل شود. در این وضعیت، مدیران خودروسازی باید به‌طور مستقل اصلاحات خود را انجام دهند و به نحوی خود را با شرایط جدید سازگار کنند.