در روزهای اخیر، با ‌انتشار اخباری درباره احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه یا اسنپ‌بک از سوی تروئیکای اروپا، جدالی مجازی و رسانه‌ای میان موافقان و مخالفان برجام شکل گرفته است.
منظور از مکانیسم ماشه، بازگشت خودکار تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل است که طبق توافق برجام لغو شده بود. البته چون آمریکا در سال 1397 از برجام خارج شد و تحریم‌های به شدت گسترده‌تر از تحریم‌های شورای امنیت را علیه ایران وضع کرد، عملا اجرای مکانیسم ماشه موجب تحریم‌های جدیدی علیه ایران نخواهد شد اما حتما آثار روانی بر بازارها خواهد داشت و هدف آمریکا و اروپا از طرح مکرر اجرای مکانیسم ماشه هم همین بازی روانی با اقتصاد ایران است.
جالب آن که محمدجواد ظریف پیش از این بارها مدعی شده بود که در متن برجام چیزی به عنوان مکانیسم ماشه و بازگشت خودکار تحریم‌های شورای امنیت وجود ندارد اما اکنون که کشورهای اروپایی می‌خواهند با استفاده از همین مکانیسم، تحریم‌ها را بازگردانند وی خود را به فراموشی زده است. از سوی دیگر، اصلاح‌طلبان و حامیان برجام که اکثرا در دولت چهاردهم هم مشغول به کارند و در دولت حسن روحانی هم فعال بودند، مدعی شده‌اند «اگر مکانیسم ماشه عملیاتی شود چه اتفاقی می‌افتد؟ برمی‌گردیم به دوران قبل از برجام، یعنی دوران جلیلی و احمدی‌نژاد و قطعنامه‌هایی که حاصل آن دوران است.» درواقع اصلاح‌طلبان و حامیان حسن روحانی و ظریف به گونه‌ای درباره دوران ماقبل از برجام یعنی پایان دولت احمدی‌نژاد و دبیری سعید جیلی در شورای عالی امنیت ملی و مسئولیت مذاکرات هسته‌ای سخن می‌گویند که گویا در آن مقطع، اوضاع اقتصادی کشور به شدت سیاه بوده و دولت حسن روحانی با مذاکرات ظریف توانست اوضاع اقتصادی کشور را بهبود ببخشد.
اکنون با فرض پذیرش ادعای اصلاح‌طلبان مبنی بر اینکه اجرای مکانیسم ماشه موجب بازگشت به شرایط قبل از برجام می‌شود، بررسی کردیم که در مقطع قبل از برجام یعنی پایان فعالیت دولت دهم (مرداد 1392) که احمدی‌نژاد به عنوان رئیس‌جمهور و سعید جلیلی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی مشغول به کار بودند، اوضاع اقتصادی کشور چطور بود و دولت حسن روحانی در نتیجه مذاکراتی که ظریف انجام داد در مرداد 1400 اوضاع اقتصاد ایران را به کجا کشاندند؟

جهش قیمت ارز و طلا
قیمت دلار قبل از روی کار آمدن حسن روحانی و محمدجواد ظریف در مرداد 1392 فقط 3180 تومان بود. اما دولت روحانی که با شعار حل مشکلات مردم با مذاکره بر سر کار آمده بود، در مرداد 1400 دلار را با قیمت 25670 تومان به دولت سیزدهم تحویل داد.
شاخص قیمت در پایان دولت احمدی‌نژاد قیمت در پایان دولت روحانی درصد افزایش
دلار آمریکا – تومان 3,180 25,670 707
سکه بهار آزادی- تومان 1,064,200 11,324,781 964

سقوط قدرت خرید کارگران
دولت روحانی با شعار چرخیدن چرخ کارخانجات از مردم رای گرفت، اما در عمل موجب عقب‌رفت شدید قدرت خرید اقشار مختلف به‌ویژه کارگران شد.
ارزش حقوق دریافتی کارگران نسبت به دلار، سکه و مسکن در پایان دولت حسن روحانی به شدت سقوط کرد.
دستمزد کارگر تومان نرخ دلار ارزش دلاری دستمزد
پایان دولت احمدی‌نژاد 487125 3180 153
پایان دولت روحانی 2655495 25670 103

همچنین بخوانید:

اگر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی روی کاغذ نمی‌ماند!

شاخص پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
قیمت سکه بهار آزادی- تومان 1,064,200 11,324,781
حداقل حقوق ماهانه کارگر-تومان 487125 2655495
نسبت یک ماه حداقل حقوق کارگر به قیمت سکه – درصد 46 23

همچنین بخوانید:

وز‌یر جهادکشاورزی گرانی‌ها را طبیعی دانست

شاخص واحد پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
قیمت یک مترمربع مسکن در تهران میلیون تومان 3.648 31.7
حداقل حقوق ماهانه کارگر میلیون تومان 0.487 2.655
نسبت حداقل حقوق ماهانه کارگر به قیمت یک مترمربع مسکن درصد 13.3 8.4

پرتاب تورم
حسن روحانی با تمسخر تورم بالا در دولت احمدی‌نژاد شروع به کار کرد اما درنهایت خودش با بالاترین تورم تاریخ انقلاب، کار دولت دوازدهم را به اتمام رساند.
شاخص پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
تورم بانک مرکزی – درصد 39.0 58.3

سقوط رشد اقتصادی
همه شاخص‌های رشد اقتصادی کشور در دولت حسن روحانی با وجود مذاکرات بی‌وقفه ظریف به طرف آمریکایی نسبت به عملکرد دولت احمدی‌نژاد و در زمان دبیری سعید جلیلی در شورای عالی امنیت ملی، سقوط کرد.
شاخص (درصد) دولت احمدی‌نژاد دولت روحانی
متوسط رشد اقتصادی 8ساله 2.3 1.2
متوسط رشد اقتصادی بدون نفت در 8سال 4.3 1.3
متوسط رشد درآمد ملی کشور در 8 سال 2.8 -1.8
متوسط رشد بخش صنعت 5.5 1.6
متوسط رشد بخش ساختمان 4.6 -4.6

همچنین بخوانید:

وز‌یر جهادکشاورزی گرانی‌ها را طبیعی دانست

افزایش فقرا
در دولت حسن روحانی نسبت جمعیت فقیر به 32 درصد رسید در حالی که در پایان دولت احمدی‌نژاد و قبل از شروع به کار دولت روحانی-ظریف، 22.8 درصد بود.
شاخص سال 1392 سال 1399
نرخ سرشمار فقر (درصد) 22.8 32

شاخص پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی درصد تغییر
درصد جمعيتي كه با كمتر از دو دلار در روز زندگي مي‌كنند 0.08 0.79 887.5
درصد جمعيتي كه با كمتر از يك دلار در روز زندگي مي‌كنند 0.01 0.06 500

افول یارانه
حسن روحانی با این شعار از مردم رای گرفت که آنچنان رونق اقتصادی ایجاد کنم و آنچنان درآمد مردم را سرشار کنم که مردم نیازی به این ۴۵ هزار تومان یارانه نداشته باشند. اما او در عمل در 8 سال دولتش سفره مردم را خالی‌تر کرد. ضمن اینکه ارزش یارانه‌ای که دولت احمدی‌نژاد به مردم می‌داد 14 دلار بود اما در دولت روحانی به زیر 4 دلار سقوط کرد.
شاخص پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
یارانه نقدی هر نفر – تومان 45000 100000
نرخ دلار – تومان 3180 25670
ارزش دلاری یارانه نقدی- دلار 14.2 3.9

جهش قیمت‌ ارزاق عمومی
در دولت حسن روحانی با وجود انجام مذاکرات برجام، قیمت مواد غذایی سر به آسمان سایید.

قیمت‌ها به تومان / واحدها به کیلوگرم پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
بادنجان 1400 7900
برنج ایرانی درجه یک 7200 38600
پنیر پاستوریزه (بسته 450گرمی) 3700 20500
پیاز 1200 6300
تخم مرغ (شانه 2کیلوگرمی) 7500 46900
چای خارجی (بسته 500 گرمی) 15100 107800
خربزه 2100 10500
خیار 2000 10200
روغن نباتی جامد (حلب 5 کیلویی) 21600 106800
روغن نباتی مایع (لیتر) 4600 17700
سیب زمینی 2100 5900
شکر 2200 15400
شیر پاستوریزه (لیتر) 2200 12200
عدس 6500 35100
قند 2600 18100
کدو سبز 1700 8200
کره پاستوریزه 12000 107800
گوجه فرنگی 1900 8200
گوشت گوساله 30800 137800
گوشت گوسفند 29800 138500
لپه 7600 43700
لوبیا چیتی 10800 42500
لوبیا قرمز 9100 36800
ماست پاستوریزه 2200 14600
مرغ تازه 6100 30300
نخود 6200 34300
هندوانه 1000 4800

قیمت بی‌ترمز خودرو
در دولت حسن روحانی با وجود اجرای برجام و انجام قراردادهای فریبنده با خودروسازان فرانسوی، عملا قیمت خودرو چند برابر شد.
قیمت‌ها به میلیون تومان پایان دولت احمدی‌نژاد پایان دولت روحانی
پژو 206 تیپ 2 30 208
پژو ۲۰۶ تيپ ۵ 34 263
پژو ۲۰۶ صندوقدار مدل v۸ 34.5 261
پژو ۴۰۵ دوگانه سوز 27.0 195
پژو پارس سال 35.0 229
پژو پارس دوگانه سوز 36.0 241
تندر ۹۰ اتوماتيک 35.0 432
تندر ۹۰ 31.5 332
سمند ال ايکس بنزيني 26.7 190
پراید 131 14.9 116
تیبا 16.2 121
سمند ای اف سون 28 214
پژو 207 اتومات 56 345
پراید 111 18.2 131
پژو 405 24 192