خاموشی‌های برق، به‌ویژه در بخش صنعت، به یکی از معضلات اصلی اقتصاد کشور تبدیل شده است. در حالی که محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، وعده داده بود که قطعی برق واحدهای صنعتی در سال ۱۴۰۴ کاهش خواهد یافت، شواهد میدانی از چند هفته گذشته، یعنی از اوایل فروردین ۱۴۰۴،
نشان‌دهنده تشدید خاموشی‌ها در شهرک‌های صنعتی و حتی واحدهای صنعتی متوسط و بزرگ است.

در سال ۱۴۰۳، خاموشی‌های برق در شهرک‌های صنعتی به طور متوسط دو تا سه روز در هفته گزارش شد، با زیان روزانه‌ای بالغ بر ۹,۲۱۸ میلیارد تومان به بخش صنعت، طبق برآورد مرکز پژوهش‌های اتاق ایران. این خاموشی‌ها عمدتاً به دلیل ناترازی تولید و مصرف برق، کمبود سوخت نیروگاه‌ها، و گرمای شدید تابستان بود. با این حال، در سال ۱۴۰۴، وضعیت به مراتب بدتر شده است. از اوایل فروردین سال جاری، گزارش‌ها حاکی از قطعی برق تا چهار روز در هفته در برخی شهرک‌های صنعتی مانند کاویان فریمان و اشتهارد است. به عنوان مثال، شهرک صنعتی کاویان اعلام کرده که قطعی برق روزانه تا ۸ هزار میلیارد تومان به واحدهای این منطقه زیان وارد می‌کند. حتی صنایع استراتژیک مانند خودروسازی، که در سال ۱۴۰۳ کمتر تحت تأثیر قرار گرفته بودند، در سال ۱۴۰۴ با چالش تولید مواجه شده‌اند، که نشان‌دهنده ناکارآمدی برنامه‌ریزی دولت چهاردهم است.
در مقایسه با سال ۱۴۰۳، ناترازی برق در سال ۱۴۰۴ به دلیل عدم تکمیل پروژه‌های نیروگاهی وعده‌داده‌شده و افزایش مصرف خانگی تشدید شده است. علی نیکبخت، رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی نیروگاه‌های ایران، در اسفند ۱۴۰۳ هشدار داد که در سال جاری، کسری برق به بیش از ۲۰,۰۰۰ مگاوات خواهد رسید، که یک‌سوم نیاز کشور را تشکیل می‌دهد. این در حالی است که در سال ۱۴۰۳، کسری برق حدود ۱۸,۰۰۰ مگاوات بود. این افزایش کسری، همراه با عدم سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و فرسودگی زیرساخت‌ها، خاموشی‌ها را به بحرانی عمیق‌تر تبدیل کرده است.
برآورد زیان‌های اقتصادی در سال ۱۴۰۴
خاموشی‌های برق تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر اقتصاد کشورمان دارد. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، در سال ۱۴۰۳، توقف تولید به دلیل قطعی برق روزانه ۱۷,۹۷۳ میلیارد تومان به اقتصاد کشور خسارت وارد کرد، که ۹,۲۱۸ میلیارد تومان آن مربوط به بخش صنعت بود. با توجه به تورم ۳۵ درصدی نقطه‌به‌نقطه و ارزش دلار ۶۵ هزار تومانی در سال ۱۴۰۳، این زیان معادل ۲۰ میلیارد دلار سالانه برای صنایع بود. در سال ۱۴۰۴، با تشدید خاموشی‌ها و افزایش تورم به حدود ۴۰ درصد (بر اساس پیش‌بینی‌های اقتصادی)، زیان روزانه صنایع به حدود ۱۲,۰۰۰ میلیارد تومان رسیده است، که معادل ۲۶ میلیارد دلار زیان سالانه است.
بدین جهت برای یک بنگاه کوچک با ۵۰ کارگر، سه ساعت قطعی برق روزانه در سال جاری معادل ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان زیان ایجاد می‌کند. در مقیاس شهرک‌های صنعتی، این ارقام به میلیاردها تومان می‌رسد. به عنوان مثال، بخش تولید فلزات پایه روزانه ۱,۲۰۰ میلیارد تومان، بخش شیمیایی ۱,۱۰۰ میلیارد تومان و بخش معدنی غیرفلزی ۸۰۰ میلیارد تومان زیان می‌بیند. این زیان‌ها به کاهش عرضه محصولات، افزایش قیمت‌ها، و تشدید تورم منجر می‌شود. در سال ۱۴۰۳، خاموشی‌ها باعث افزایش قیمت سیمان به بیش از ۱۲۰ هزار تومان به ازای هر پاکت شد و در سال ۱۴۰۴، انتظار می‌رود قیمت‌ها به دلیل کاهش تولید بیشتر افزایش پیدا کند.
از منظر غیرمستقیم، خاموشی‌ها به تعدیل نیروی کار و افزایش بیکاری منجر می‌شود. محمدحسین صمدی، مدیر یک واحد تولیدی در شهرک صنعتی، گزارش داد که در سال ۱۴۰۳، تولید واحد او ۴۸ درصد کاهش یافت و ۱۸ نفر از ۶۷ کارگر اخراج شدند. در سال ۱۴۰۴، با تشدید خاموشی‌ها، پیش‌بینی می‌شود نرخ بیکاری در بخش صنعت تا ۱۵ درصد افزایش یابد، که به معنای از دست رفتن صدها هزار شغل است.
تأثیر خاموشی بر کاهش تولید در صنایع مختلف
خاموشی‌های برق تأثیر متفاوتی بر صنایع مختلف دارند، اما به طور کلی، صنایعی که به برق وابستگی بیشتری دارند، بیشترین زیان را متحمل می‌شوند. جدول روبرو تأثیر قطعی برق بر کاهش تولید در برخی صنایع کلیدی را نشان می‌دهد. کارشناسان با توجه به شرایط سال گذشته و عدم هر گونه اصلاحات و تغییرات، سال جاری را سال بسیار بدی توصیفی می‌کنند و از اعدادی صحبت می‌کنند که نگران کننده است. به عنوان مثال در سال ۱۴۰۳، خاموشی‌ها باعث کاهش ۲۰ درصدی تولید فولاد شد، که به زیان ۶ میلیارد دلاری در صادرات منجر شد. در سال ۱۴۰۴، با افزایش خاموشی‌ها، تولید فولاد ممکن است تا ۳۰ درصد کاهش پیدا کند، که به معنای از دست رفتن بازارهای صادراتی و افزایش قیمت داخلی است. همچنین قطعی برق در سال ۱۴۰۳ تولید سیمان را نیز ۲۵ درصد کاهش داد و قیمت هر پاکت را به ۱۲۰ هزار تومان رساند. در سال ۱۴۰۴، کاهش ۳۵ درصدی تولید پیش‌بینی می‌شود، که پروژه‌های عمرانی را متوقف کرده و تورم را تشدید می‌کند. از سویی در سال ۱۴۰۳، خودروسازان با کاهش ۱۰ درصدی تولید مواجه بودند، اما در سال جاری، توقف خطوط تولید به دلیل خاموشی‌های مکرر، کاهش ۲۰ درصدی تولید را به دنبال دارد، که عرضه خودرو را کاهش داده و قیمت‌ها را افزایش می‌دهد.
سناریوهای خوش‌بینانه و بدبینانه
بدین جهت سناریوهای خوش‌بینانه و بدبینانه برای تابستان ۱۴۰۴ عنوان شده است. سناریوی خوش‌بینانه این است که، فرض می‌شود دولت با اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف، تکمیل برخی پروژه‌های نیروگاهی (مانند افزودن ۵,۰۰۰ مگاوات به شبکه)، و هماهنگی با صنایع، خاموشی‌ها را به دو روز در هفته کاهش دهد. در این حالت، زیان روزانه صنایع به حدود ۷,۰۰۰ میلیارد تومان محدود می‌شود و کاهش تولید در صنایع حساس مانند فولاد و سیمان بین ۱۰ تا ۱۵ درصد خواهد بود. با این حال، این سناریو به همکاری گسترده صنایع، کاهش مصرف خانگی، و شرایط آب‌وهوایی مساعد وابسته است.
اما در سناریوی بدبینانه، با توجه به گرمای شدید تابستان ۱۴۰۴، افزایش مصرف خانگی و ناتوانی در تکمیل پروژه‌های نیروگاهی، ناترازی برق به ۲۵,۰۰۰ مگاوات می‌رسد. خاموشی‌ها در شهرک‌های صنعتی به پنج روز در هفته افزایش پیدا می‌کند، و صنایع بزرگ مانند خودروسازی و فولاد با توقف کامل تولید در برخی روزها مواجه می‌شوند. زیان روزانه صنایع به ۱۵,۰۰۰ میلیارد تومان می‌رسد و کاهش تولید در برخی صنایع تا ۵۰ درصد پیش‌بینی می‌شود. این سناریو به بیکاری گسترده، تورم افسارگسیخته، و کاهش شدید صادرات منجر خواهد شد.
سوءمدیریت و بی‌توجهی به زیرساخت‌ها
دولت‌های مختلف سال‌هاست که با وعده‌های تکراری، از تأمین برق پایدار سخن می‌گویند، اما در عمل، ناکارآمدی و سوءمدیریت، این بحران را تشدید کرده است. در حالی که کشورهای پیشرفته با سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی شبکه‌های انتقال، خاموشی‌ها را به حداقل رسانده‌اند، ایران همچنان به نیروگاه‌های فرسوده و سوخت‌های فسیلی وابسته است. به گفته کارشناسان، دلایلی مانند فرسودگی تجهیزات، خشکسالی، تحریم‌ها، و عدم سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک، ریشه‌های اصلی ناترازی برق هستند.
دولت در سال ۱۴۰۳ وعده افزودن ۹,۰۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق را داد، اما تنها بخش کوچکی از این وعده محقق شد. این در حالی است که وزیر نیرو در دی‌ماه ۱۴۰۳ ادعا کرد مشکلات برق در سال ۱۴۰۴ حل خواهد شد، اما در بهار ۱۴۰۴، وضعیت بحرانی‌تر شده است. این تناقض‌ها نشان‌دهنده فقدان برنامه‌ریزی بلندمدت و اولویت‌بندی نادرست است. به جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، دولت به سیاست‌های کوتاه‌مدت مانند خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و افزایش تعرفه‌های برق روی آورده است، که تنها فشار بیشتری بر صنایع و مردم وارد می‌کند.
علاوه بر این، صادرات رایگان برق به کشورهای همسایه و اختصاص برق ارزان به استخراج رمزارز، منابع محدود برق را هدر داده است. این سیاست‌ها در حالی ادامه دارد که صنایع با کمبود شدید برق مواجه‌اند. دولت نه‌تنها نتوانسته ناترازی انرژی را جبران کند، بلکه با بی‌توجهی به اعتراضات فعالان صنعتی، عملاً اقتصاد کشور را به سمت رکود سوق داده است. این سوءمدیریت، در کنار تورم بالا و تحریم‌ها، بنگاه‌های تولیدی را در آستانه ورشکستگی قرار داده و معیشت میلیون‌ها کارگر را تهدید می‌کند.
علی نیکبخت، رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی نیروگاه‌های ایراناسفند ۱۴۰۳ هشدار داد که در سال ۱۴۰۴، کسری برق به بیش از ۲۰,۰۰۰ مگاوات خواهد رسید و یک‌سوم نیاز کشور تأمین نخواهد شد.
حمیدرضا صالحی، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران دی ۱۴۰۳ در مصاحبه‌ای زیان سالانه صنایع از خاموشی‌ها را ۲۰ میلیارد دلار برآورد کرد و از دولت خواست به جای وعده، زیرساخت‌ها را تقویت کند.
خاموشی‌های برق در سال ۱۴۰۴، به‌ویژه در بخش صنعت، به بحرانی عمیق‌تر از سال ۱۴۰۳ تبدیل شده است. زیان‌های اقتصادی هنگفت، کاهش تولید، افزایش بیکاری، و تورم، تنها بخشی از پیامدهای این بحران هستند. دولت با وعده‌های غیرواقعی و سوءمدیریت، نه‌تنها نتوانسته این معضل را حل کند، بلکه با بی‌توجهی به زیرساخت‌ها و اولویت‌بندی نادرست، اقتصاد کشور را به مخاطره انداخته است. برای عبور از این بحران، نیاز به سرمایه‌گذاری بلندمدت در انرژی‌های تجدیدپذیر، بهینه‌سازی شبکه‌های انتقال، و بازنگری در سیاست‌های انرژی است. در غیر این صورت، تابستان ۱۴۰۴ به یکی از دشوارترین دوره‌ها برای صنایع ایران تبدیل خواهد شد.