برای بررسی بهتر شرایط اقتصادی کشور در دوران محاصره دریایی و جنگ اقتصادی دشمن علیه ایران به گفت‌وگو با «داوود منظور»، رئیس سابق سازمان برنامه و بودجه پرداخته‌ایم:

دلیل روی آوردن مجدد آمریکایی‌ها به جنگ اقتصادی به جای جنگ نظامی چیست؟
معتقدم آمریکایی‌ها در نبرد نظامی مغلوب ایران شده‌اند. ببینید آمریکایی‌ها ابتدا در قالب دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه تلاش کردند تا با استفاده از اهرم‌های نظامی، نظام مقدس جمهوری اسلامی را در ایران سرنگون کنند اما موفق نشدند. دلیل روی آوردن مجدد آمریکایی‌ها به تشدید فشارهای اقتصادی نیز به همین دلیل است که آن‌ها عملاً از تاثیرگذاری گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران کاملاً سرخورده و ناامید شده‌اند. بنابراین ما شاهدیم که یک کمپین و پویش رسانه‌ای جدید از سوی ترامپ و وزیر خزانه‌داری او به راه افتاده که می‌خواهیم بی‌سابقه‌ترین فشارهای اقتصادی تاریخ را علیه ایران وارد کنیم. اما من قاطعانه به مردم عزیزمان می‌گویم که آمریکا اصلاً توان چنین کاری را ندارد و این ادعا بیشتر یک جنگ روانی برای بر هم زدن آرامش بازار در ایران است. درنتیجه مردم اصلاً نگران نباشند و بدانند آمریکا طبق معمول در طراحی‌هایی که علیه ایران دارد با شکست مواجه خواهد شد.

همچنین بخوانید:

نسخه ظفرقندی برای مردم؛ تورم درمان ۳ برابر شد

یعنی مردم نباید نگران تبعات نبرد اقتصادی و محاصره دریایی دشمن علیه ایران باشند؟
من معتقدم که اقتصاد ایران به خوبی طی ۱۵ سال اخیر تاب‌آوری خودش را در برابر فشارهای تحریمی آمریکا نشان داده است. به‌خصوص پس از سال ۹۷ و خروج ترامپ از برجام همه دنیا منتظر بود که اقتصاد ایران فلج شده و از هم بپاشد اما ما توانستیم مقاومت کنیم. اگر بخواهیم ریزتر به مسئله نگاه کنیم ایران در کنار همه فشارهایی که در اثر تحریم‌ها متحمل شده توانسته شبکه بسیار کارآرمدی برای دور زدن تحریم‌ها و بی‌اثر کردن آن‌ها ایجاد کند. یعنی ما سازوکار مستقل مالی خودمان را طراحی کرده‌ایم که عملاً غیرقابل تحریم است. پس مردم نگران ادعاهای گزاف مقامات آمریکایی در مورد تحریم‌های بی‌سابقه یا تداوم محاصره دریایی از سوی دشمن نباشند. چراکه ایران ما خیلی قوی‌تر از این حرف‌هاست که با این چیزها بخواهد تسلیم شود و دست نظام جمهوری اسلامی ایران در پاسخ کاملاً باز است.

همچنین بخوانید:

چرا دولت پزشکیان در تورم اول شد؟

تحلیل شما از تصمیم امارات برای قطع روابط مالی با ایران چیست؟
آمریکایی‌ها در راستای اجرای طرح فشار حداکثری و تاریخی اقتصادی بر ایران، اماراتی‌ها را مجبور کرده‌اند که هر نوع مبادله تجاری با ایران را کنار بگذارند. بنده کاملاً مطلع عرض می‌کنم و هشدار می‌دهم که امارات نباید در این بازی خطرناک عامل دست و نوچه آمریکایی‌ها باشد. چراکه طرف متضرر در پایان این بازی قطعاً ایران نبوده و قطعاً امارات و آمریکا خواهند بود. در این زمینه رجوع به آمار هم خالی از لطف نیست. ببینید در سال ۲۰۲۴، تقریباً ۳۰ میلیارد دلار از واردات ایران از مسیر و کانال امارات بوده و هم‌چنین ۱۵ میلیارد دلار از صادرات ایران از طریق این کشور انجام شده است. توجه به این نکته هم لازم است که تجارت ایران و امارات عمدتاً به نفع طرف اماراتی بوده و اماراتی‌ها با در نظر گرفتن این نکته باید بدانند که به صلاحشان نیست در زمین‌بازی آمریکا و رژیم صهیونیستی عمل کنند. اما آنچه امارات و آمریکا در حال انجام آن هستند می‌تواند کاملاً به نفع جمهوری اسلامی ایران بوده و باعث قطع وابستگی اقتصادی ایران به امارات شود. ما می‌توانیم با فعال‌سازی مسیرهای جدید مبادلات تجاری، شرکای جدیدی برای اقتصاد ایران پیدا کنیم، اما وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌های مربوطه باید خیلی چابک‌تر از امروز در این زمینه تلاش کنند.

دلیل برقراری محاصره دریایی علیه ایران را چه می‌دانید؟
محاصره دریایی به این دلیل به وجود آمد که جمهوری اسلامی توانست با بهره‌گیری از اهرم مهم تنگه هرمز در جنگ نامتقارن علیه آمریکا موفق شده و هزینه‌های جنگ را برای آمریکایی‌ها و شرکایشان به شدت بالا ببرد. حذف ۲۰ میلیون بشکه نفت از بازار جهانی، تعطیلی تجارت یک‌پنجم گاز دنیا، اختلال در تجارت جهانی کود و توقف بخشی از جریان تجاری گوگرد جهانی نه تنها به اقتصاد جهانی و متحدان آمریکا ضربه زده بلکه آبروی آمریکا را بر باد داده است. ما با افزایشی که در قیمت جهانی نفت و گاز ایجاد کرده‌ایم همه هزینه‌های جنگ علیه ایران را به آمریکا و اروپا منتقل کرده‌ایم و این یک هنر بزرگ از سوی ایرانیان است.

آیا با توجه به محاصره دریایی و مشکلات ارزی که مسئولان دولتی دائماً درصدد پررنگ نمایی آن‌ها هستند احتمال وقوع مشکلات حادی چون قحطی در ایران وجود دارد؟
به نظر من جنگ فعلی جنگ تاب‌آوری است. از این‌رو آمریکایی‌ها به دنبال فرسایش تاب‌آوری ایران در حوزه اقتصاد هستند. جنگ میان ایران و آمریکا وارد یک مرحله تازه شده و آمریکا می‌خواهد اقتصاد را محور تقابل با ایران قرار دهد. صد البته که آمریکایی‌ها به مانند شکست نظامی در این عرصه نیز شکست خواهند خورد اما چون این مسیر آخرین امید آن‌هاست حداکثر تلاششان را برای ضربه به جمهوری اسلامی ایران به کار خواهند بست. بنابراین همه کشورها، اشخاص و شرکت‌هایی که در ایجاد مسیر تنفسی برای اقتصاد ایران نقش ایفا می‌کنند از سوی آمریکا تهدید شده‌اند که تحت تحریم و جریمه سنگین مالی قرار خواهند گرفت. با این وجود، شک نکنید که در اقتصاد همواره راه‌های جدید پیدا خواهد شد و آمریکا نمی‌تواند ایران را از کار با جهان و جهان را از کار با ایران بازدارد. بنابراین مردم اصلاً نگران آثار جنگ اقتصادی و محاصره دریایی علیه ایران نباشند و بدانند که با فعال‌سازی مسیرهای جایگزین دریاهای جنوبی از جمله پاکستان، ترکیه، ترکمنستان، جمهوری باکو، ارمنستان و دریای کاسپین (خزر) ایران هر آنچه که نیاز داشته باشد به راحتی تأمین خواهد کرد و آمریکا هم نمی‌تواند هیچ اقدام موثری علیه این رویکرد ایران صورت دهد. از سوی دیگر آمار ذخایر نشان می‌دهد در بسیاری از کالاهای اساسی چون گندم خوشبختانه امسال نیاز چندانی به واردات نداریم و این برگ برنده ماست. بنابراین نباید بی‌جهت مردم را از محاصره دریایی و مشکلات ارزی در میانه جنگ ترساند و حرف از قحطی زد. چراکه امکان وقوع قحطی در شرایط فعلی ایران اصلاً وجود ندارد.

همچنین بخوانید:

چرا دولت پزشکیان در تورم اول شد؟

یعنی مردم نگران تأمین کالاهای اساسی خودشان نباشند؟
من هیچ نگرانی در زمینه زنجیره تولید و تأمین کالاهای اساسی مردم ندارم. بلکه نگرانی من تماماً درباره قدرت خرید مردم است. ببینید ما که نمی‌توانیم خودمان را فریب بدهیم. الآن همه فروشگاه‌های ما پر از انواع کالاهاست ولی مردم قدرت خرید مناسبی ندارند. مثلاً قیمت گوشتی که خرداد ۱۴۰۳ و در دولت شهید رئیسی کیلویی ۷۰۰ هزار تومان بوده امروز به کیلویی ۲ میلیون تومان رسیده است. قیمت گوشت مرغ هم در همین مدت‌زمان ۵ برابر شده و به کیلویی ۴۰۰ هزار تومان رسیده که خیلی نگران‌کننده است. یعنی در این مدت تورم بالایی به اقتصاد ایران از سوی دولت پزشکیان تحمیل شده است. این خیلی وحشتناک است که تورم مواد غذایی در حال حاضر نسبت به سال گذشته ۱۳۰ درصد است. به عبارت دیگر، ما فروشگاه‌هایی پر از مواد غذایی و کالاهای اساسی داریم که مردم قدرت خرید آن‌ها را ندارند. پس ما باید برای افزایش تاب‌آوری کشور پیش و بیش از هر چیزی به مسئله مهم افزایش قدرت خرید مردم توجه کنیم.

پیشنهاد یا پیشنهادهای مشخص شما به دولت چهاردهم چیست؟
دولت می‌تواند با حذف کالابرگ دهک‌های ۷ به بالا و بازتوزیع آن در میان دهک‌های درآمدی پایین‌تر قدم خوبی در راستای افزایش قدرت خرید مردم بردارد. همچنین دولت باید تلاش کند تا از وارد کردن شوک جدید به قیمت‌ها بپرهیزد. این قابل قبول نیست که ظرف چند ماه قیمت برخی داروها ۶ تا ۷ برابر شده است. نگاهی به تغییر قیمت لبنیات هم می‌تواند به شما کمک کند تا عمق فاجعه‌ای که دولت پزشکیان رقم زده را بهتر درک کنید. دلیل این گرانی‌ها هم فقط و فقط تصمیم دولت پزشکیان در حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه ۱۴۰۴ است و نباید تقصیر این گرانی‌ها را بر گردن جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران بیندازیم. البته معتقدم هنوز آثار تصمیم دولت پزشکیان در حذف ارز ترجیحی کاملاً تخلیه نشده و بازارها با تلاطمات و شوک‌های قیمتی بیشتری تا پایان ۱۴۰۵ مواجه خواهند شد. بنابراین از ایده گرانی هر کالا و خدمات دیگری که می‌تواند شوک جدیدی به جامعه وارد کند باید دوری کرد. همچنین پیشنهاد من به دولت آقای پزشکیان این است که دست فرمانش را تغییر دهد و برای جبران کسری بودجه از روش‌های غیرتورمی استفاده کند. به‌علاوه، دولت باید بازآرایی بودجه انجام دهد. چراکه بودجه تنظیم شده ۱۴۰۵ مربوط به دی‌ماه و بهمن‌ماه ۱۴۰۴ است که شرایط کشور کاملاً جنگی نبود. بنابراین این بودجه باید هر چه سریعتر بازنگری و بازآرایی شود.
آقای رئیس‌جمهور در بیاناتشان دائماً تقصیر گرانی‌ها را بر گردن جنگ می‌اندازند. تحلیل شما چیست؟
من نمی‌دانم آقای پزشکیان بر چه اساسی تقصیر افزایش تورم را صرفاً بر گردن شرایط جنگی می‌اندازند. توجه کنید تورم ماهانه کشور در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ که هنوز جنگی هم آغاز نشده بود به ۹ درصد افزایش یافت. دلیل این تورم بی‌نظیر ماهانه در تاریخ ایران چه چیزی جز رهاسازی نرخ ارز از سوی دولت چهاردهم بوده است. پس بهتر است فرافکنی نکنیم و همه اشکالات و مصیبت‌ها را بر گردن جنگ نیندازیم. آقای پزشکیان پاسخ بدهند که اگر جنگ عامل افزایش تورم اخیر بوده پس چگونه تورم ماهیانه ۹ درصد بهمن ۱۴۰۴ به ناگاه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۳ درصد کاهش یافته است. واقعاً نباید این‌گونه بهانه‌تراشی کرد و از زیر بار پاسخگویی در قبال اثرات تصمیم عجیب دولت در آزادسازی نرخ ارز شانه خالی کرد. درنهایت معتقدم تورم کشور در ۶ ماه اخیر به ۲ دلیل بالا رفته است. نخستین دلیل آزادسازی نرخ ارز در دی‌ماه ۱۴۰۴ بوده و دومین دلیل افزایش نرخ رشد نقدینگی کشور به ۶۰ درصد است. هر دوی اینها را هم دولت چهاردهم به کشور تحمیل کرده است.

برخی اظهارنظرهای این روزهای مسئولان موجی از ناامیدی و نگرانی در میان مردم ایجاد کرده است. توصیه شما در این شرایط به مسئولان چیست؟
ما در شرایط جنگی هستیم و در این شرایط باید به مردم آرامش خاطر بیشتری داد. ما نباید مردم را بی‌جهت بترسانیم. اینکه دائم بگوییم نمی‌توانیم، نداریم، نمی‌شود و هر کس می‌تواند بیاید انجام بدهد؛ نتیجه‌ای جز ایجاد وحشت بی‌دلیل در میان مردم ندارد. قطعاً دلهره آفرینی در میان مردم در این شرایط حساس زیبنده هیچ کسی به‌خصوص شخص رئیس‌جمهور نیست. اینکه افرادی در دولت شرایط امروز کشور را وسیله‌ای برای امتیازگیری سیاسی کرده‌اند اصلاً کار قشنگی نیست. با آمریکا آنچه در ذهن برخی دوستان ما با عنوان صلح شرافتمندانه و صلح عزتمندانه نقش بسته است هیچ‌گاه محقق نخواهد شد. مگر اینکه شرایط ذلت باری که ترامپ به ما تحمیل می‌کند را بپذیریم و به دروغ نام صلح شرافتمندانه بر آن بگذاریم.

آیا به راستی شرایط اقتصادی کشور در جنگ اقتصادی فعلی آنگونه که برخی مسئولان ادعا می‌کنند خیلی وخیم است. یعنی مثلاً صادرات نفت صفر شده و عایدی مالیات دولت هم به شدت کاهش یافته است؟
ما در جنگ اقتصادی هستیم و ظاهر کار این است که این جنگ اقتصادی صادرات نفت ما را صفر کرده است. اما مردم این را بدانند که ما از قبل ۱۲۰ میلیون بشکه نفت فروخته نشده بر روی آب داشته‌ایم. تا الآن از این ۱۲۰ میلیون بشکه حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون بشکه آن را فروخته‌ایم. یعنی حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت فروخته نشده و حداقل برای ۲ ماه آینده هم نفت برای فروش داریم و جای هیچ نگرانی نیست. آمارها نشان می‌دهد ما از نفت روی آبمان در ماه گذشته فقط به کشور چین روزانه ۵۴۰ هزار بشکه فروخته‌ایم. یعنی صادرات نفت ایران در واقعیت با وجود محاصره دریایی هم متوقف نشده است. در مورد مالیات هم مردم بدانند که برخلاف اظهارنظر آقای پزشکیان، میزان وصول مالیات‌ها خیلی خوب بوده است. همچنین مالیاتی که ما امسال می‌گیریم ربط چندانی به شرایط جنگی ندارد. چراکه بر اساس عملکرد و سود بنگاه‌ها در سال گذشته است. بنابراین با منابع مالیاتی پایداری مواجه هستیم و تا آخر سال ان‌شاءالله حتماً به اهداف تعیین‌شده خواهیم رسید. درنتیجه شرایط آنقدرها که برخی مشاوران آقای پزشکیان به ایشان القا می‌کنند تیره و تار نیست. درنتیجه توصیه من به دولتمردان این است که با اطلاعات غلط ایجاد دلهره و ترس در مردم نکنند.