21:22 - 2026/07/21

جنگ ترامپ هزینه حمل نفت از تنگه هرمز را بالا برد

تشدید تنش‌های امنیتی در تنگه هرمز، بار دیگر این گذرگاه راهبردی را در کانون توجه بازار جهانی نفت قرار داده است. اگرچه جریان صادرات نفت کشورهای منطقه همچنان ادامه دارد و نشانه‌ای از اختلال گسترده در عرضه دیده نمی‌شود اما افزایش ریسک‌های حمل‌ونقل دریایی، رشد هزینه‌های بیمه و احتیاط بیشتر شرکت‌های کشتیرانی، فضای بازار انرژی را تحت تأثیر قرار داده است.
تحولات امنیتی در تنگه هرمز بار دیگر این آبراه راهبردی را به یکی از مهم‌ترین کانون‌های توجه بازار جهانی نفت تبدیل کرده است. هم‌زمان با تشدید تنش‌های نظامی در منطقه، شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و فعالان بازار انرژی ارزیابی‌های خود از ریسک عبور نفتکش‌ها را بازنگری کرده‌اند؛ موضوعی که به افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی، رشد حق بیمه جنگ و احتیاط بیشتر شرکت‌های فعال در این مسیر منجر شده است. با این حال، آنچه تاکنون از تحولات بازار برمی‌آید نشان می‌دهد که جریان صادرات نفت کشورهای منطقه همچنان برقرار است و بازار بیش از آنکه با کمبود واقعی عرضه روبه‌رو باشد، تحت تأثیر افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی و نااطمینانی نسبت به آینده قرار گرفته است.

بر اساس ارزیابی‌های منتشرشده از سوی مؤسسات تخصصی حوزه امنیت دریایی، در روزهای اخیر بخشی از شرکت‌های کشتیرانی با احتیاط بیشتری نسبت به عبور از تنگه هرمز اقدام کرده‌اند. فعالان این صنعت معتقدند مهم‌ترین عامل اثرگذار بر تصمیم مالکان کشتی‌ها در شرایط کنونی، ملاحظات امنیتی و حفظ ایمنی خدمه است. به همین دلیل، برخی شرکت‌ها برنامه‌های تردد خود را بازنگری کرده‌اند و شماری دیگر نیز تا روشن‌تر شدن وضعیت امنیتی، تصمیم‌گیری درباره اعزام نفتکش‌ها را با احتیاط بیشتری دنبال می‌کنند.

در همین راستا، گزارش‌های بین‌المللی از کاهش نسبی تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز حکایت دارد؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران بیش از آنکه نشانه توقف تجارت نفت باشد، بازتاب افزایش سطح ریسک و احتیاط شرکت‌های حمل‌ونقل است. کارشناسان می‌گویند در چنین شرایطی معمولاً نخستین واکنش بازار، افزایش هزینه‌های بیمه، رشد نرخ کرایه نفتکش‌ها و طولانی‌تر شدن فرآیند برنامه‌ریزی برای حمل محموله‌های انرژی است.

برخی مؤسسات امنیت دریایی نیز اعلام کرده‌اند که طی هفته‌های اخیر چندین حادثه امنیتی برای کشتی‌های تجاری در محدوده تنگه هرمز و دریای عمان گزارش شده است؛ رخدادهایی که باعث شده شرکت‌های کشتیرانی ارزیابی ریسک خود را تغییر دهند. در عین حال، انجمن‌های بین‌المللی کشتیرانی تاکید دارند که مهم‌ترین دغدغه شرکت‌ها در شرایط فعلی، حفظ امنیت خدمه و اطمینان از ایمنی مسیرهای دریایی است و تصمیم‌گیری درباره ادامه تردد کشتی‌ها بر همین اساس انجام می‌شود.

دیمیتریس مانیاتیس، مدیرعامل شرکت خدمات ریسک دریایی Marisks، با اشاره به تشدید مخاطرات امنیتی در تنگه هرمز، اعلام کرد که شرایط برای نفتکش‌ها بار دیگر به «بدترین سناریوی ممکن» نزدیک شده است. به گفته وی، حجم تردد کشتی‌ها از این آبراه کاهش یافته و نگرانی خدمه کشتی‌ها نسبت به گذشته افزایش یافته است. مانیاتیس تاکید کرد که در شرایط کنونی، تصمیم شرکت‌های کشتیرانی فقط بر مبنای هزینه یا منافع اقتصادی اتخاذ نمی‌شود، بلکه امنیت خدمه و ارزیابی ریسک به مهم‌ترین عامل در تصمیم‌گیری برای عبور از تنگه هرمز تبدیل شده است. به گفته وی، برخی شرکت‌ها با وجود نیاز بازار، ترجیح می‌دهند تا روشن‌تر شدن وضعیت امنیتی، با احتیاط بیشتری درباره اعزام شناورها تصمیم بگیرند.

مانیاتیس گفت: «در حال حاضر شاهد کاهش حجم تردد از تنگه هرمز هستیم و خدمه کشتی‌ها بیش از گذشته نگران هستند. موضوع دیگر صرفاً پول یا انگیزه‌های تجاری نیست؛ آنچه اکنون بر تصمیم‌گیری‌ها حاکم شده، نگرانی از امنیت و حفظ جان خدمه است.»

تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و بخش قابل توجهی از صادرات نفت خام و میعانات گازی کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر انجام می‌شود. به همین دلیل، هرگونه تحول امنیتی در این آبراه می‌تواند علاوه بر افزایش هزینه حمل و بیمه، بر زمان تحویل محموله‌ها، برنامه صادرات شرکت‌های نفتی و انتظارات معامله‌گران در بازارهای جهانی اثرگذار باشد. با این حال، کارشناسان انرژی معتقدند تا زمانی که جریان اصلی صادرات متوقف نشود، واکنش بازار عمدتاً ناشی از افزایش «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی» خواهد بود.

از سوی دیگر، تحلیلگران بازار انرژی معتقدند در شرایط فعلی بخش مهمی از نوسانات قیمت نفت ناشی از فضای روانی بازار و نگرانی سرمایه‌گذاران درباره آینده تحولات منطقه است. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده است که بازار نفت معمولاً پیش از وقوع اختلال واقعی در عرضه، ریسک‌های احتمالی را در قیمت‌ها منعکس می‌کند. به همین دلیل، حتی در شرایطی که صادرات نفت ادامه دارد، افزایش نااطمینانی می‌تواند به رشد قیمت نفت، افزایش هزینه حمل و بالا رفتن حق بیمه جنگ منجر شود.

در همین حال، برخی کشورهای منطقه طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌هایی برای توسعه خطوط لوله و مسیرهای جایگزین صادرات نفت انجام داده‌اند تا وابستگی کامل به تنگه هرمز کاهش یابد اما کارشناسان تاکید می‌کنند که این آبراه همچنان مهم‌ترین مسیر انتقال نفت و فرآورده‌های انرژی در منطقه به شمار می‌رود و جایگزینی کامل آن در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.

کارشناسان حوزه انرژی همچنین بر این باورند که در صورت کاهش تنش‌ها و تقویت امنیت کشتیرانی، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه نیز به تدریج تعدیل خواهد شد و بازار نفت می‌تواند با سرعت بیشتری به شرایط باثبات بازگردد. اما اگر نااطمینانی‌های امنیتی ادامه یابد، احتمال افزایش بیشتر هزینه‌های لجستیکی، رشد کرایه نفتکش‌ها و تداوم نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی وجود خواهد داشت.

در مجموع، شواهد موجود نشان می‌دهد بازار جهانی نفت در شرایط کنونی بیش از آنکه با اختلال گسترده در عرضه روبه‌رو باشد، تحت تأثیر افزایش ریسک حمل‌ونقل دریایی، رشد هزینه‌های بیمه و نگرانی فعالان بازار از تحولات ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. در چنین شرایطی، استمرار صادرات نفت کشورهای منطقه و حفظ امنیت مسیرهای دریایی، مهم‌ترین عامل در جلوگیری از تشدید نوسانات بازار انرژی خواهد بود و روند آتی قیمت نفت نیز تا حد زیادی به تحولات امنیتی و کاهش یا افزایش سطح ریسک در تنگه هرمز وابسته خواهد بود.