مرکز پژوهشهای مجلس با انتشار گزارشی به بررسی و تحلیل شاخصهای کلان بخش آب در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴ پرداخت. دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش «بررسی و تحلیل شاخصهای کلان بخش آب در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴» آورده که در فصل ب...
مرکز پژوهشهای مجلس با انتشار گزارشی به بررسی و تحلیل شاخصهای کلان بخش آب در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴ پرداخت.
دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش «بررسی و تحلیل شاخصهای کلان بخش آب در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴» آورده که در فصل بهار ۱۴۰۴ ایران با یکی از شدیدترین دورههای خشکسالی مواجه بوده و ضمن کاهش بارشها، میانگین دمای فصلی به مقدار بیسابقه ۲۳ درجه سلسیوس رسیده که ۲/۳ درجه سلسیوس بالاتر از میانگین بلندمدت است.
در این گزارش تصریح شده که انطباق زمانی بارش ۵۶ درصد است که کشاورزی دیم و پوشش گیاهی را تحت تأثیر قرار داده و پراکنش مکانی بارش ناهمگونتر شده است. خشکسالی بسیار شدید بخش زیادی از کشور را فراگرفته و بیش از ۹۱ درصد جمعیت در مناطق دچار خشکسالی زندگی میکنند.
در این گزارش گفته شده که اثرات این پدیده بهصورت نامتوازن بروز کرده و کاهش تبعات آن نیازمند هماهنگی فرابخشی و اولویتبخشی به مهمترین مصارف آب است. در حوضههای آبریز مرزی و مشترک ازجمله هیرمند و هریرود، همچنین بخشهای زیادی از حوضه آبریز رودخانههای دجله و فرات در عراق خشکسالی شدید حاکم بوده و در سراب این حوضه در ترکیه خشکسالی متوسط رخ داده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده که اما حوضه آبریز ارس در ترکیه شرایط نرمال تا ترسالی خفیف دارد. انتهای بهار ۱۴۰۴، حجم ذخیره سدهای کشور با یکچهارم کاهش نسبت به سال گذشته، به ۲۵ میلیارد مترمکعب رسیده که سبب کاهش تولید برقابی و ایجاد تنش در تأمین آب مصارف مختلف میشود. در این فصل تنها ۲.۴ درصد از اعتبارات بخش آب تخصیص یافته که ۲۲ درصد کمتر از میزان مورد انتظار است. همچنین برخی از تکالیف قانون برنامه هفتم در بخش آب مانند تدوین سند دیپلماسی آب پیشرفت قابل قبولی و مناسبی داشته، اما اصلاح ساختار شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو راهاندازی سامانه ملی مرجع دادههای آب پیشرفت محسوسی نداشتهاند.
در جمعبندی این گزارش هم ذکر شده که شاخصهای مهم آب و هواشناسی حاکی از آن است که سهماهه سوم سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، میانگین بارش کل کشور نسبت به مدت مشابه بلندمدت حدود ۴۴ درصد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۶۱ درصد کاهش یافته است. سهم نزولات بهاری از کل بارش سالیانه ۲۵ درصد بوده، اما در بهار سال جاری این سهم به ۱۵ درصد تقلیل پیدا کرده است. تداوم کمبارشی در سال آبی جاری بهوضوح بیانگر وقوع خشکسالی در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده که پیامدهای آن در بخشهای مختلف مصرف بروز خواهد کرد.
در ادامه بیان شده که با توجه به سهم قابلتوجه بهار از نزولات آسمانی و سهم اندک فصل تابستان، انتظار بر این است شروع سال آبی آینده نیز بهدلیل افت ذخایر سدهای کشور، با تنش مواجه باشد.
در این گزارش گفته شده که فصل بهار سال ۱۴۰۴ میانگین دمای کل کشور مقدار بیسابقهای در چهار دهه گذشته را به ثبت رسانده، بهطوریکه میانگین دمای کشور به ۲۳ درجه سلسیوس رسیده که ۲.۳ درجه سلسیوس بیشتر از میانگین دمای بلندمدت فصول بهار است. این وضعیت سبب شده تا شرایط تابستانی در بهار سال جاری در بسیاری از مناطق کشور حاکم شود. متأثر از ثبت بیشینه دمای تاریخی در سطح کشور، تمامی استانها دمایی بیش از میانگین بلندمدت دمای فصل بهار را تجربه کردهاند و عمده افزایش دما در استانهای واقع در فلات مرکزی و جنوب شرق کشور رخ داده است. در سطح کره زمین نیز دومین بهار گرم طی چهار دهه گذشته به ثبت رسیده و در سطح منطقه کشورهای منطقه نیز میانگین دمای فصلی بهصورت چشمگیری بیش از میانگین بلندمدت بوده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده که کاهش چشمگیر بارشهای کشور و افزایش دما در فصل بهار، وقوع کمآبی را تشدید کرده و مدیریت منابع آب را با چالش مواجه کرده است. میزان انطباق زمانی بارشها با بارش بلندمدت ماهیانه در فصل بهار نیز ۵۶ درصد بوده است. بهعبارتی در نیمی از اوقات (با گام زمانی یکماهه)، همپوشانی زمانی وقوع بارش نسبت به بلندمدت ماهیانه کمتر بوده است. این شرایط، بهویژه در فصل بهار، کشتهای دیم کشور را تحت تأثیر منفی قرار داده و بهتبع آن تشدید برداشت از منابع آب برای جبران کمآبیاری را بهدنبال خواهد داشت. همچنین، بررسی میزان انطباق مکانی بارشها در استانهای کشور نشاندهنده ناهمگنی بیشتر توزیع مکانی بارش در فصل بهار نسبت به بلندمدت است. در سطح منطقهای نیز علاوه بر ایران، بارش در شرق و جنوب عربستان، آسیای مرکزی، پاکستان و شمال شرق آفریقا کمتر از میانگین فصلی بوده است. در مقابل، شبهقاره هند، شمال عربستان، شمال غرب ایران، شمال قزاقستان و جنوب روسیه بارش بیشتری دریافت کردند.
در این گزارش تصریح شده که بر اساس شاخص خشکسالی، بیشتر مناطق کشور بهویژه نواحی شرق تا غرب، فلات مرکزی و سواحل جنوبی، با خشکسالی بسیار شدید مواجه بودهاند و بهار سال ۱۴۰۴ پس از بهار سال ۱۴۰۰، دومین بهار خشک کشور در سه دهه اخیر بوده است. خشکسالی بسیار شدید گستره وسیعی از کشور و عمده مناطق استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر را دربرگرفته است. در مقابل، برخی مناطق بهصورت پراکنده، در امتداد زاگرس و دامنههای شمالی البرز، ازجمله بخشهایی از استانهای مازندران، گیلان، کردستان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان، شرایط نرمال یا ترسالی را تجربه کردهاند. ۹۱ درصد از جمعیت کشور در معرض شدتهای مختلف خشکسالی قرار گرفته که متأثر از وقوع خشکسالی کمسابقه در فصل بهار، ۴۴ درصد از جمعیت کشور در مناطقی با شرایط خشکسالی بسیار شدید قرار داشتهاند. با در نظر گرفتن سهم مشاغل مختلف و شدت خشکسالی، میزان اثرگذاری مستقیم خشکسالی میتواند در استانهای مختلف مورد بررسی قرار گیرد که از این منظر استان کرمان بدترین وضعیت اثرپذیری از وقوع خشکسالی را خواهد داشت.
در این گزارش بیان شده که بررسی خشکسالی در حوضههای آبریز مرزی و مشترک در فصل بهار سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که در حوضههای مرزی هیرمند و هریرود در افغانستان عمدتاً خشکسالی شدید حاکم است. این وضعیت در عراق نیز گسترده بوده و در ترکیه (سرچشمههای دجله و فرات) خشکسالی متوسط گزارش شده است. وقوع خشکسالی شدید در بخشی از حوضه آبریز رودخانه فرات واقع در منطقه مرزی مشترک بین کشورهای عراق، ترکیه و سوریه، میتواند منجر به مشکلات کمآبی در بینالنهرین شود. بااینوجود، قسمتهای بالادست حوضه آبریز ارس در شرق ترکیه، شرایط نرمال تا ترسالی خفیف حاکم بوده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده که در انتهای فصل بهار سال ۱۴۰۴، ذخیره آب سدهای کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۵ درصد کاهش یافته و به ۲۵ میلیارد مترمکعب رسیده است. درصد پرشدگی بعضی از سدهای مهم کشور بهویژه در استانهای خراسان رضوی، گلستان، فارس، هرمزگان، کرمان و مرکزی حدود ۱۰ درصد و یا کمتر بوده است. همچنین زنجیره سدهای دریاچه ارومیه و خوزستان نیز با افت قابلتوجه مواجه شدهاند که به ترتیب سبب پیچیدهتر شدن مدیریت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه و افت چشمگیر تولید برقابی کشور خواهند شد. زنجیره سدهای تهران و البرز نیز با افت نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه شده که وقوع تنش آب شرب برای این دو استان را محتمل کرده، بهنحویکه پیامدهای آن میتواند تا سال آبی بعد نیز تدوامیافته و حتی تشدید شود. تولید برقابی نیز در سهماهه فصل بهار معادل ۳۷۴۷ هزار مگاوات ساعت و سهم تولید برقابی از کل تولید برق کشور بهطور متوسط ۳.۶ درصد بوده است.
در این گزارش ذکر شده که مجموع اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای بخش آب بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور بیش از ۶۰۸ هزار میلیارد ریال بوده که طی فصل بهار، حدود ۲.۴ درصد از این اعتبارات تخصیص یافته است. درواقع با فرض تخصیص خطی ۲۲ درصد نسبت تخصیص نرمال بودجه در این فصل اختلاف وجود دارد. این وضعیت میتواند مدیریت بهینه طرحهای مختلف بخش آب را با چالش مواجه کرده و سرعت پیشرفت آنها را کاهش دهد.
در ادامه بیان شده که بررسی اهم تکالیف محول شده به دولت در قانون برنامه هفتم پیشرفت، ازجمله راهاندازی سامانه ملی مرجع دادههای آب و حسابداری آب، ایجاد بازار مبادله آبهای نامتعارف نشان میدهد بخشی از این تکالیف انجام شده و تدوین سند دیپلماسی آب نیز از پیشرفت قابل قبولی برخوردار است؛ اما تکالیف دیگری نظیر اصلاح ساختار شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو و ارائه و پیگیری برای اجرای طرح جامع مدیریت و کنترل سیلاب، پیشرفت محسوسی نداشته است.
دی ۳, ۱۴۰۴
آبان ۱۹, ۱۴۰۴
آبان ۱۸, ۱۴۰۴
مهر ۸, ۱۴۰۴
شهریور ۸, ۱۴۰۴
مرداد ۲۷, ۱۴۰۴
بهمن ۲۱, ۱۴۰۴
بهمن ۲۱, ۱۴۰۴
بهمن ۲۱, ۱۴۰۴
بهمن ۲۰, ۱۴۰۴
