در حالی که قیمت برنج در بازارهای جهانی در یک سال اخیر حدود 30 درصد کاهش پیدا کرده، در ایران قیمت برنج نجومی شده است.
ایران سالانه حدود یک‌سوم از نیاز 3.5 میلیون تنی برنج خود را از طریق واردات تأمین می‌کند. از آنجا که قیمت تمام‌شده برنج ایرانی نسبت به برنج خارجی نسبتاً بالا است، اقشار کم‌درآمد مشتری اصلی برنج‌های وارداتی هستند و دولت برای حمایت از این اقشار، ارز ترجیحی برای واردات برنج اختصاص می‌دهد تا برنج‌های وارداتی با کمترین قیمت ممکن به دست مردم برسد؛ اما مرور تحولات قیمتی بازار برنج در یک سال اخیر از معمای عجیب حکایت دارد.
بر اساس آمارهای نهادهای معتبر بین‌المللی، قیمت برنج‌های صادراتی در بازارهای جهانی در یک سال اخیر حدود 30 درصد پایین آمده است. این در حالی است که در ایران با وجود تخصیص ارز ترجیحی 28500 تومانی برای واردات برنج، میانگین قیمت برنج‌های خارجی در 7 ماه نخست امسال حدود 50 درصد نسبت به 7 ماه نخست سال قبل افزایش یافته است.
طبق گزارش بانک مرکزی در 7 ماه نخست امسال 520 میلیون دلار ارز 28500 تومانی برای واردات برنج تخصیص داده شده است. بر اساس گزارش گمرک هم در این مدت نزدیک به یک میلیون تن برنج وارد کشور شده است.

رانت عجیب واردات و توزیع برنج در جیب چه کسانی رفته است؟
با وجود ثابت ماندن قیمت ارز ترجیحی 28500 تومانی واردات برنج از یک سو و کاهش 30 درصدی قیمت برنج‌های صادراتی در بازارهای جهانی از سوی دیگر، در یک سال اخیر در بازار ایران برنج‌های وارداتی با افزایش حدود 50 درصدی قیمت به دست مردم رسیده است. این اتفاق در حالی رخ داده که با توجه به کاهش 30 درصدی قیمت برنج در بازارهای جهانی، قیمت برنج‌های وارداتی به ایران (محموله‌های اظهارشده در گمرک) هم با توجه به تداوم پرداخت ارز 28500 تومانی، باید 30 درصد ارزان‌تر از قیمت سال قبل اظهار می‌شد.
بر اساس گزارش مرکز آمار، در 7 ماه نخست سال 1403 متوسط قیمت برنج وارداتی در بازار ایران 62 هزار تومان بود که با توجه به کاهش 30 درصدی قیمت برنج در بازارهای جهانی هم‌اکنون باید حدود 44 هزار تومان به دست مردم می‌رسید.
اما گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد متوسط قیمت برنج وارداتی در 7 ماه نخست امسال 92 هزار بوده است؛ یعنی به جای برنج 44 هزار تومانی، این محصول با قیمت 92 هزار تومان به دست مردم رسیده و گرانفروشی 100 درصدی رخ داده که قطعا به جیب چرخه دلالی (از واردات تا توزیع) رفته است.
به عبارت ساده‌تر در 7 ماه نخست امسال یک میلیون تن برنج وارد شده با توجه به ثبات ارز 28500 تومانی تخصیصی و کاهش 30 درصدی قیمت جهانی برنج، باید 44 هزار تومان به دست مردم می رسید اما 92 هزار تومان رسید یعنی حدود 48 هزار میلیارد تومان گرانفروشی رخ داده است.
البته نمی‌توان این موضوع را با قطعیت گفت که این گرانفروشی به جیب کدام بخش رفته و شاید واردکنندگان برنج، کاهش 30 درصدی را در محموله‌های وارداتی خود لحاظ کرده‌اند و تمام گرانفروشی مربوط به بعد از ورود برنج به داخل کشور و در چرخه دلالی توزیع رخ داده باشد.

همچنین بخوانید:

قیمت برنج در دولت چهاردهم 3 برابر شد

گزارش شورای جهانی غلات از کاهش قیمت برنج
بر اساس اطلاعات شورای جهانی غلات، در یک سال منتهی به 14 نوامبر 2025 (23 آبان 1404) قیمت انواع برنج‌های صادراتی در بازارهای جهانی بین 24 تا 32 درصد پایین آمده است.

طبق گزارش شورای جهانی غلات، شاخص قیمت برنج که از میانگین قیمت برنج‌های صادراتی در بازارهای دنیا محاسبه می‌شود، در یک سال منتهی به 14 نوامبر 2025 به 151 واحد رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 29 درصد پایین‌تر است. این رقم بیانگر آن است که قیمت انواع برنج‌های صادراتی در بازارهای جهانی در یک سال اخیر 29 درصد پایین آمده است.

همچنین بخوانید:

تولید برنج مقاوم به خشکی با انرژی هسته‌ای

ارزانی برنج طبق گزارش فائو
علاوه بر شورای جهانی غلات، نهاد معتبر دیگری هم که از کاهش قیمت برنج خبر داده، سازمان فائو (سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد) است.
شاخص قیمت برنج فائو که بر مبنای قیمت‌های جهانی برنج محاسبه می‌شود در اکتبر 2025 به 98.4 واحد رسید که 21.7 درصد پایین‌تر از اکتبر 2024 است. این عدد بیانگر آن است که متوسط قیمت‌های جهانی برنج در یک سال منتهی به اکتبر 2025 (مهر 1404) 21.7 درصد ارزان شده است.
بر اساس آمار فائو، قیمت برخی انواع برنج‌های مختلف صادراتی در یک سال اخیر نزول فاحشی داشته است.

اعتراف وزیر به بی‌عرضگی
اخیراً غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی دولت چهاردهم، نیز از سود هنگفت یک واردکننده برنج خبر داد و گفت: این واردکننده با فروش هر کیلو برنج وارداتی به قیمت بیش از دو برابر نرخ واقعی، حدود ۲۵۰ میلیون دلار سود به جیب زده است.
نوری قزلجه با انتقاد از رفتار برخی واردکنندگان برنج، گفت: «قیمت تمام‌شده هر کیلو برنج وارداتی برای واردکنندگان بین ۳۸ تا ۴۰ هزار تومان است و طبق ضوابط باید حداکثر با قیمت ۵۰ هزار تومان در بازار عرضه شود. اما متأسفانه شاهدیم که همان برنج‌ها در بازار تا ۱۱۰ هزار تومان به فروش می‌رسند.» وی افزود: «فاصله قیمتی بیش از دو برابری بین نرخ واقعی و نرخ بازار موجب شده یک واردکننده خاص تنها در یک دوره واردات، بیش از ۲۵۰ میلیون دلار سود خالص به دست آورد؛ سودی که نه تنها به جیب مردم نمی‌رود بلکه باعث بی‌ثباتی در بازار و فشار مضاعف بر مصرف‌کننده می‌شود.»
البته وزیر جهادکشاورزی با این اظهارنظر، درواقع به بی‌عرضگی خود در تنظیم بازار برنج هم اعتراف کرده چراکه طبق قانون، وزارت جهادکشاورزی مسئول تنظیم بازار است.