درحالی‌که هیچ توافق رسمی میان عربستان و اسرائیل وجود ندارد، گزارشی جدید از روزنامه‌ای اسرائیلی، از روابطی پنهان و پررمزوراز در حوزه امنیت سایبری پرده برداشته است.
روزنامه اقتصادی اسرائیلی «گلوبز» در گزارشی که سه‌شنبه گذشته منتشر کرده است، مدعی شد که گروهی از شرکت‌های سایبری اسرائیلی همچنان در عربستان سعودی فعالیت دارند. این گزارش به وجود روابط تجاری میان شرکت‌های اسرائیلی و سعودی اشاره کرده و اعلام می‌کند که این روابط با وجود فقدان توافق‌نامه رسمی عادی‌سازی، سال‌ها برقرار بوده و پس از تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، با کاهش مواجه شده، اما به‌طور کامل متوقف نشده است. به نوشته گلوبز، طی سال‌ها، روابط بین عربستان سعودی و اسرائیل بدون معاهده صلح رسمی برقرار بوده است. اکنون، با گذشت بیش از یک سال و نیم از آغاز جنگ غزه، این همکاری‌های اقتصادی هنوز اگرچه به شکلی محدودتر و روی شعله‌ای ملایم‌تر هنوز ادامه دارد.
بر اساس تحقیقی که روزنامه گلوبز انجام داده، بیشتر شرکت‌های اسرائیلی فعال در عربستان در حوزه امنیت سایبری فعالیت دارند. برخی دیگر نیز در حوزه امنیت ملی و حفاظت از تأسیسات زیرساختی مشغول به کارند. تعدادی از این شرکت‌ها توسط کارآفرینان اسرائیلی خارج از کشور تأسیس شده و با استفاده از واسطه‌ها یا شرکت‌های ثالث خارجی، دفاتری در عربستان افتتاح کرده‌اند. بیشتر این فعالیت‌ها در همکاری با شرکت‌هایی مانند سبایر (Spire) و بولوارک (Bulwark) صورت می‌گیرد که در زمینه توزیع محصولات و نصب سیستم‌های فناوری برای مشتریان در کشورهای خلیج فارس، مصر و اردن تخصص دارند.
نام‌های مطرح سایبری در ریاض
از جمله شرکت‌هایی که طبق ادعای روزنامه اسرائیلی در عربستان حضور دارند، می‌توان به CyberArk اشاره کرد؛ شرکتی اسرائیلی در حوزه امنیت اینترنتی که از اسرائیل اداره می‌شود و حدود ۴۰۰۰ کارمند دارد. حدود ۱۲۰۰ نفر از کارکنان این شرکت در شهرک‌های صهیونیست‌نشین «پتاح تیکوا» و «بئر السبع» فعالیت دارند. به گفته «تام لوندز»، مدیر سابق فروش خاورمیانه در CyberArk، این شرکت پس از ماه‌ها از آغاز جنگ غزه، اعلام کرد که قصد دارد فعالیت خود را در عربستان گسترش دهد. او گفت که CyberArk که در زمینه تأمین امنیت هویت کاربران فعالیت می‌کند، از زمان ورود به بازار منطقه، سالانه حدود ۲۵ درصد رشد داشته است. طبق گفته وی، در سال ۲۰۲۴ عربستان به موتور اصلی رشد این شرکت تبدیل شده و اکنون تقریباً ۴۰ درصد از کسب‌وکار CyberArk در خاورمیانه مربوط به عربستان است. لوندز همچنین ادعا کرد که این شرکت در حال حاضر به بیش از ۵۰ مشتری در عربستان خدمات ارائه می‌دهد و برنامه دارد در دو سال آینده فعالیت‌های خود را در این کشور دو برابر کند. با این حال، لوندز در فوریه گذشته سمت خود را ترک کرده و از آن زمان تاکنون این شرکت اطلاعات جدیدی درباره وضعیت خود در عربستان منتشر نکرده است.
شرکت اسرائیلی Check Point نیز، به نوشته گلوبز، در عربستان سعودی فعال است، هرچند که سهم بازار این کشور از درآمد کلی شرکت ناچیز گزارش شده است. شرکت Cybereason که در تل‌آویو تأسیس شده و در زمینه حفاظت از نقاط انتهایی فعالیت دارد، مقر خود را به سن‌دیگو منتقل کرده و چندین سال است که در عربستان فعالیت می‌کند. سرمایه‌گذار اصلی این شرکت، گروه ژاپنی SoftBank است که نقشی مهم در ورود آن به بازار سعودی ایفا کرده است. همچنین یک شرکت سایبری دیگر که دفتر اصلی آن در ایالت نیوجرسی ایالات متحده قرار دارد، ولی اغلب کارکنان آن اسرائیلی هستند، در عربستان فعالیت دارد. نام این شرکت فاش نشده اما به گفته گلوبز، این شرکت اکنون مدیرانی را در عربستان به کار گرفته، از جمله مدیر سابق توزیع شرکت Spire که اکنون مسئول کلیه عملیات فروش در کشورهای خلیج فارس، مصر و ترکیه از دفتر ریاض است. یک شرکت دیگر نیز که نام آن در گزارش ذکر نشده، حدود یک سال پیش از اسرائیل به آمریکا منتقل شده و اخیراً آگهی استخدام مدیر فروش در ریاض منتشر کرده است. این شرکت در زمینه آموزش نیروهای متخصص در حوزه سایبری فعالیت دارد؛ حوزه‌ای که در حال حاضر توجه زیادی از سوی دولت سعودی را به خود جلب کرده است، به‌ویژه در راستای تلاش‌های گسترده این کشور برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی.
شرکت Continuity و حضور در جهان عرب
در میان سایر شرکت‌های فعال در عربستان، شرکت Continuity نیز وجود دارد. این شرکت نرم‌افزاری حدود ۲۰ سال پیش در آمریکا تأسیس شد اما به دلایل مالیاتی و صهیونیستی، مرکز عملیاتی خود را به اسرائیل منتقل کرده است. مدیرعامل این شرکت، گیل هیشت، در گفت‌وگو با گلوبز اعلام کرده که Continuity سامانه‌هایی برای بازیابی از حوادث سایبری و پشتیبان‌گیری امن در اختیار بانک‌ها و مؤسسات بزرگ قرار می‌دهد. در عربستان و به‌طور کلی جهان عرب، این شرکت عمدتاً از طریق توزیع‌کنندگان محلی و تولیدکنندگان سیستم‌های بزرگ مانند Dell فعالیت می‌کند.
رکود پس از ۷ اکتبر؛ اما همکاری‌ها ادامه دارد
روزنامه گلوبز در ادامه می‌نویسد که همکاری‌های اقتصادی اسرائیل و عربستان حتی پیش از “توافق‌نامه‌های ابراهیم” آغاز شده بود؛ زمانی که فناوری اسرائیلی در خاورمیانه رو به رشد گذاشته بود. با این حال، از ۷ اکتبر به این‌سو، بسیاری از شرکت‌های اسرائیلی با رکود در فعالیت‌های خود در عربستان مواجه شده‌اند. به گفته گلوبز «مکالمات قطع نشده‌اند، اما دیگر اسرائیل بخشی از جریان غالب کسب‌وکارها در عربستان نیست. روابط خوب بین اسرائیلی‌ها و سعودی‌ها وجود دارد، اما ما قطعاً به جشن بزرگ دعوت نشده‌ایم. آنچه اکنون شاهد آن هستیم، ادامه حرکاتی است که در سال‌های گذشته آغاز شده و رشد جدیدی در آن به چشم نمی‌خورد.» این روزنامه اقتصادی در ادامه می‌نویسد که شرکت Continuity، با وجود رشد ۱۰۰ درصدی فروش جهانی در سال گذشته، در جهان عرب شاهد افزایش چشم‌گیری در درآمد نبوده است.
موانع فرهنگی، نبود عادی‌سازی و نگرانی‌های امنیتی
دکتر جوزف (یوسی) مان، استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه بار ایلان، در این گزارش می‌گوید که علاوه بر جنگ غزه و فقدان روابط رسمی، شکاف‌های فرهنگی نیز از عوامل سختی حفظ روابط تجاری میان عربستان و اسرائیل است. او تأکید کرد که بیشتر فعالیت‌های اسرائیلی‌ها در عربستان بر حوزه امنیت داده‌ها و حفاظت از تأسیسات زیربنایی تمرکز دارد؛ به‌ویژه در برابر حملات تروریستی. بنا بر گفته او، بیشتر مشتریان این شرکت‌ها نهادهای دولتی هستند که پس از پاندمی کرونا یا در چارچوب پروژه‌هایی مانند نئوم – شهر آینده‌نگر و فناورانه موردنظر ولیعهد محمد بن سلمان – وارد فاز توسعه گسترده شده‌اند.
همکاری‌های علمی و پروژه‌های مشترک دارویی
دکتر مان همچنین به همکاری‌های دانشگاهی و تحقیقاتی اشاره کرده و گفت که در دانشگاه‌های خارجی، محققان اسرائیلی و سعودی به‌طور مشترک روی پروژه‌هایی کار می‌کنند، از جمله طرح‌های پژوهشی که به‌صورت مشترک از سوی هر دو طرف تأمین مالی می‌شود. همچنین پروژه‌هایی در زمینه توسعه دارو نیز در حال اجراست؛ به‌ویژه با توجه به شباهت‌های اقلیمی، زیست‌محیطی و حتی جمعیتی دو کشور.