اظهارات حجتالاسلام قاسمیان، روحانی ایرانی در ایام حج تمتع در عربستان، جنجال زیادی به پا کرده است. او در ویدئوی کوتاهی، به شدت به ایجاد مراکز فساد در شهرهای مذهبی مکه و مدینه از سوی آل سعود اعتراض کرد و همین موضوع باعث شد سعودیها او را دستگیر کنند. انتقاداتی به رفتار این روحانی از سوی مسئول امور حجاج و وزیر امور خارجه صورت گرفت که در این بین، توییت عباس عراقچی با موافقت و مخالفتهای بیشتری همراه شد.
وزیر امور خارجه در صفحه شخصی خود در شبکه ایکس نوشت: جمهوری اسلامی ایران با صراحت کامل هرگونه تلاش برای ضربه زدن به وحدت مسلمانان را، بهویژه در فضای معنوی حج، محکوم میکند. ما مصمم هستیم که به هیچکس اجازه ندهیم به روابط برادرانه ما با همسایگانمان، از جمله به مسیر رو بهجلوی روابط با عربستان سعودی، آسیب بزند. ایران مدیریت شایسته و کارآمد حج امسال را به خوبی ارج مینهد. با درود و دعای خیر برای دولت و ملت عربستان سعودی در میزبانی از زائران بیتالله الحرام، آرزوی توفیق و سربلندی ایشان در ادامه این مسیر را دارم.
سهند ایرانمهر، نویسنده و فعال مجازی، از توییت عراقچی استقبال کرد و تأکید کرد: پیامی درست و منطقی تا مرز میان مفهوم «منافع ملی» با «اظهارات بدون ملاحظه» – که پیشتر شکل اعمال بدون ملاحظه یافته بود و هزینههای سنگینی را بر ملت تحمیل کرد – کاملاً روشن شود.
روحالله جمعهای، فعال رسانهای، هم سعی کرد کمی فضا را امنیتی کند. او با حمله به قاسمیان مدعی شد: آقای نظام، اظهارات مشکوک و تحریککننده فردی به نام قاسمیان علیه مقامات سعودی در مراسم حج که منجر به بازداشت او شد، اقدامی تعمدی برای بازداشت شدن و علیه مناسبات دو کشور است. لطفاً ریال و ثانیهای از بیتالمال را هزینه آزادی وی نکنید و اجازه دهید در فضای دلخواه خود بماند.
در مقابل، یک حقوقدان از حق روحانی دستگیر شده برای دریافت حمایتهای حکومتی دفاع کرد. علی مجتهدزاده، وکیل دادگستری، در توییتی یادآور شد: نه تنها هیچ همدلی با مواضع آقای قاسمیان ندارم، بلکه با سوءظن بسیار به ایشان مینگرم. اما از نظر حقوقی، حمایت کنسولی از اتباع وظیفه ذاتی دولتهاست و به هیچ عنوان نباید استثناءپذیر باشد. تثبیت همین دست استثنائات خصوصاً در قوانین ناظر به حقوق شهروندان، نتایج خطرناکی برای کل جامعه دارد.
محمد فاضلی، کارشناس جامعهشناسی که پرتاب میکروفون او به سمت پزشکیان در ایام انتخابات بسیار خبرساز شده بود، با استفاده از فضای موجود، به گروه حملهکنندگان به قاسمیان پیوست و اظهار کرد: وقتی عربستان در چارچوب روابط دو کشور آزادش کرد، در ایران بابت خسارت زدن به منافع ملی، محاکمه و مجازاتش کنید تا پیام شروع دوران جدیدی را بدهید که در آن تلاش عمدی برای ضربه زدن به منافع ملی و سیاه کردن روزگار مردم – مثل گذشته، برای گروههای خاص – بدون عقوبت نیست.
در این بین، برخی هم به اظهارات وزیر خارجه نقد داشتند و معتقد بودند او موضع منفعلانهای گرفته است. میثم ظهوریان، نماینده مجلس شورای اسلامی، ضمن بازنشر توییت عراقچی، تصریح کرد: اقدام حاج آقای قاسمیان قابل نقد است؛ اما این بیانیه دکتر عراقچی به عنوان راهبر وزارتخانهای که یکی از اقدامات آن باید حمایت قضایی از ایرانیان خارج از کشور باشد، غیرحرفهای، از موضع ضعف و در عمل مشروعیت بخشی به اقدام سعودی در بازداشت یک شهروند ایرانی صرفاً به خاطر اظهار نظر است. فرض کنید معکوس این اتفاق برای یکی از شهروندان سعودی در ایران اتفاق میافتاد. آیا حتی در ذهن هم متصور هستید که چنین بیانیهای از سوی وزارت خارجه سعودی در محکومیت شهروند خودش صادر میشد؟ آقای قاسمیان حتی هیچ جایگاه حاکمیتی نیز ندارد که وزیر خارجه اینطور دستپاچه وی را محکوم کرده است.
محمدطاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی، هم با انتشار نقدی از موضع اقتصاد بینالملل و استفاده از هشتگهای نفت و امنیت، درباره واکنش دولت نوشت: دقیقاً برخلاف دهه ۸۰ که «سازش» با عربستان مفید بود، امروز اتفاقاً «چالش» با سعودیها باعث رام شدن آمریکا پشت میز مذاکره، واقعی شدن مذاکرات و پر شدن دست تیم مذاکرهکننده ایرانی از Plan B میشود که امروز خالی از آن است، ولی ما با مختصات ۲۰ سال قبل زیست میکنیم. او در توییتی دیگر مجدداً تأکید کرد: واقعاً عجیب است! فارغ از فضای ژئوپلیتیک دنیا، جنگ تعرفهای، رابطه چین و آمریکا، ساختار اقتصادی امروز آمریکا و عربستان، موضعگیری میکنیم. زمانی که باید سازش کنیم، چالش میکنیم و زمانی که چالش به نفع ایران است، سازش میکنیم.
ما یکی از واکنشهای پرحاشیه، توییت میثم نیلی، فعال رسانهای، خطاب به وزیر خارجه بود. او نوشت: شهروند شما را بخاطر حقگویی، بازداشت کردهاند و شما حق را به دیکتاتور بیگانه میدهید؟! اینطور از جان حجاج ایرانی حفاظت میکنید؟ سخن قاسمیان برگرفته از خطبه منای سیدالشهداء (ع) بود. بروید بخوانید!
محمدحسین رنجبران، مشاور وزیر امور خارجه، هم در پاسخ به او گفت: همه چیز یادآور سناریوی حمله به سفارت عربستان حدود ده سال قبل است که منجر به قطع روابط ایران و عربستان و هزینههای سنگین برای کشور شد. در میانه فریضه حج، وسط مذاکرات هستهای، و در اوج تهدیدات رژیم صهیونیستی، نکند طراحی جدیدی در راه باشد؟ قطعاً دوراندیشان و مدبران و حکیمان کشور چنین اجازهای نخواهند داد…
در این بین، برخی فعالان رسانهای مواضع میانهتری اتخاذ کردند. عبدالله گنجی، از کارشناسان اصولگرای رسانهای، تذکر داد: سخنان قاسمیان در مسجد النبی را نپسندیدم. سال گذشته که همین روزها توفیق تشرف داشتم، موردی که ایشان با آنتالیا مقایسه میکند را حقیقتاً در مکه و مدینه ندیدم. اما آنچه دیدم و ۲۴ سال و ۱۴ سال قبل ندیده بودم، فضای وحشتناک امنیتی است. حتی دوربینهای هتل هم کنترل امنیتی میشود، ده نفر نمیتوانند در مدینه تجمع کنند، شهروندان سعودی از ارتباط در اماکن مذهبی با خارجیها بشدت میترسند. کارت هوشمندی به نام “نسک” به همه زائران میدهند که همیشه باید همراه باشد و وصل به بانک اطلاعات زائران است. انشاءالله ایشان زودتر آزاد شود.