کریدور زنگزور، پروژهای استراتژیک در قلب قفقاز جنوبی، بهعنوان یک بحران ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای کشورمان از سوی فعالان اقتصادی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. این کریدور که با هدف اتصال مستقیم آذربایجان به نخجوان از خاک ارمنستان طراحی...
عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در گفتوگو با چارسوق مطرح کرد:
کریدور زنگزور، پروژهای استراتژیک در قلب قفقاز جنوبی، بهعنوان یک بحران ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای کشورمان از سوی فعالان اقتصادی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. این کریدور که با هدف اتصال مستقیم آذربایجان به نخجوان از خاک ارمنستان طراحی شده، با دخالت آمریکا و اجاره ۹۹ ساله این مسیر، تهدیدی جدی برای منافع ملی ایران به شمار میرود. رهبر انقلاب، بارها بر حفظ تمامیت ارضی و منافع استراتژیک ایران در منطقه تأکید کرده و هرگونه تغییر در مرزهای تاریخی را غیرقابل قبول دانستهاند. این پروژه میتواند سالانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار تجارت منطقهای را از مسیرهای ترانزیتی ایران منحرف کرده و درآمدهای ارزی کشور را که بخش عمدهای از آن از ترانزیت ۷۰۰ میلیون دلاری سالانه با ارمنستان و آذربایجان تأمین میشود، به شدت کاهش دهد. این امر نه تنها اقتصاد محلی شمالغرب ایران را تضعیف میکند، بلکه نفوذ ژئوپلیتیکی ایران را در برابر رقبایی چون ترکیه و ناتو به خطر میاندازد. در این خصوص، با حمید حسینی، عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، گفتوگویی انجام دادیم که در ادامه میآید.
کریدور زنگزور چه چالشهای ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی برای ایران ایجاد میکند و مهمترین تهدید آن برای منافع ملی ایران چیست؟
در همسایگی ما کریدوری ایجاد شده است که البته با ایجاد این کریدور، ایران بسیار با آن مخالفت کرد. در آن زمان، ترکیه به شدت در این موضوع دخیل بود تا با همکاری آذربایجان، ارمنستان را تا حدی از رقابت منطقهای خارج کند و این کریدور را راهاندازی کند. ایران بارها اعلام کرد که این اتفاق نباید رخ دهد، زیرا عملاً راه ارتباطی ارمنستان با ایران قطع میشود. اما ظاهراً اخیراً بهصورت کاملاً پنهانی، خود ارمنستان ابتکار عمل را به دست گرفته و برای کاهش فشار بر خود، با آوردن آمریکا به منطقه و واگذاری اختیار این کریدور بهصورت اجاره ۹۹ ساله به آمریکا، عملاً ورق را به نفع خود برگرداند و ایران، ترکیه، روسیه و حتی شاید آذربایجان را در برابر یک عمل انجامشده قرار داد. ایران روابط اقتصادی بسیار خوبی با ارمنستان دارد و در زمانی که ارمنستان از سوی ترکیه و آذربایجان در محاصره بود و مسیرهایش بسته شده بود، تنها مسیر عبوری و ترانزیتیاش از طریق ایران بود. این وضعیت همچنان ادامه دارد و هم آذربایجان و هم ارمنستان از طریق ایران فعالیتهای خود را انجام میدهند. ورود آمریکا به این موضوع، شرایط جدیدی را در منطقه ایجاد میکند. قاعدتاً ایران، روسیه و حتی ترکیه و آذربایجان از این موضوع رضایت چندانی ندارند. این کریدور ۳۰ کیلومتری برای آذربایجان بسیار حساس است، زیرا میتواند ارتباط مستقیمی با نخجوان، که بخشی از خاک آذربایجان است، برقرار کند. پیشتر، این ارتباط از طریق ایران انجام میشد؛ کالاها از بندر آستارا وارد ایران شده و از مرز جلفا به نخجوان میرسید. اما با ایجاد این کریدور، کالاها میتوانند مستقیماً از این مسیر به نخجوان منتقل شوند، که این امر بخشی از درآمدهای شمالغرب ایران و اقتصاد محلی را دچار مشکل میکند. از سوی دیگر، اگر ترکیه درگیری با ایران داشته باشد، میتواند از این کریدور بهعنوان اهرم فشار استفاده کند، بهویژه که مسیرهای ارتباطی ما با ترکیه دچار مشکلاتی شده است. این موضوع بسیار پیچیده شده و به نظرم وزارت راه و شهرسازی باید فعالتر عمل کرده و با کشورهای منطقه وارد مذاکره شود. ایران با همه این کشورها، از جمله آذربایجان، ارمنستان و ترکیه مرز مشترک دارد و با روسیه نیز مرز دریایی مشترک در دریای خزر دارد که بسیار حائز اهمیت است. از نظر ژئوپلیتیکی و جغرافیای سیاسی، این موضوع برای ما بسیار حساس است.
دستگاه دیپلماسی ایران چه اقداماتی میتواند برای حفظ منافع ملی در برابر پروژه کریدور زنگزور انجام دهد؟
ابتدا باید به خاطر بیاوریم که در دورانی که این کشورها شرایط سختی داشتند و تازه از اتحاد جماهیر شوروی جدا شده بودند، ایران کمکهای زیادی به آنها، از جمله آذربایجان، ترکیه و حتی نخجوان ارائه کرد. اگر کمکهای ایران نبود، این کشورها با مشکلات زیادی مواجه میشدند؛ حتی نخجوان از نظر غذایی و سایر مسائل دچار بحران میشد. ایران از ابتدا کمکهای زیادی کرد تا جنگ قرهباغ سریعتر پایان پیدا کند و صلح بین دو کشور برقرار شود. در زمانی که ارمنستان در محاصره بود، ایران کمکهای زیادی به این کشور ارائه کرد. به نظر من، باید از این پیشینه دیپلماتیک استفاده کنیم. وزارت امور خارجه باید وارد عمل شود و ایران بهعنوان یکی از بازیگران منطقهای در این کریدور سهمی داشته باشد.
چرا کریدور زنگزور در این مقطع زمانی در حال شکلگیری است و چه بازیگران منطقهای و بینالمللی (مانند ترکیه، آذربایجان یا ناتو) در پیشبرد آن نقش دارند؟
قاعدتاً وقتی کشورهای آذربایجان و ترکیه، که عضو ناتو هستند، مرزهایشان گسترش پیدا میکند، این موضوع به نفع ایران نیست. فکر میکنم این مسئله باید بهصورت دوطرفه حل شود تا همان شرایط صلح و آرامشی که در شمالغرب داشتیم، حفظ شود.
آیا ایران میتواند با تقویت مسیرهای ترانزیتی موجود یا پیشنهاد مسیرهای جدید، تأثیر منفی کریدور زنگزور بر نقش ترانزیتی خود را خنثی کند؟
ایران چند سال پیش پیشنهادی ارائه کرد که از بنادر شمالی خود استفاده کند و از طریق کشتیهای رو-رو، کامیونهایمان را به بنادر شمالی دریای خزر برساند تا از این طریق به کشورهای اروپایی یا آسیای میانه دسترسی پیدا کنیم. متأسفانه این اتفاق نیفتاده است، با وجود اینکه چهار سال پیش از طریق اتاق بازرگانی پیگیریها و نامهنگاریهایی انجام شد تا خطوط کشتیرانی در دریای خزر راهاندازی شود و این بخش را پوشش دهیم. اگر این خطوط وجود داشت، میتوانستیم بهعنوان یک برگ برنده در مذاکرات با این کشورها از آن استفاده کنیم. اما هنوز هم دیر نیست. ایران همچنان بهترین مسیر ترانزیتی برای ارمنستان، آذربایجان و حتی شرق ترکیه محسوب میشود. به عنوان مثال، بخش قابلتوجهی از کالاهای شرق ترکیه از خاک ایران ترانزیت میشود. تقویت این مسیرها با توسعه زیرساختهایی مانند راهآهن و جادههای عریضتر میتواند به حفظ مزیت رقابتی ایران کمک کند.
اگر همین حالا سیاستگذاران ما، از جمله وزارت راه، وزارت امور خارجه و وزارت صمت وارد موضوع شوند، میتوانیم از بنادر شمالیمان و از طریق دریای خزر به قزاقستان و روسیه خطوط کشتیرانی رو-رو راهاندازی کنیم تا این مسیر را دور بزنیم. این امر میتواند در صورتی که کریدور زنگزور برای ما بسته شود یا فشاری ایجاد کند، مشکل را برطرف کند. در حال حاضر، ایران بهترین مسیر ترانزیتی برای آذربایجان و ارمنستان است و حتی بخشی از کالاهای شرق ترکیه از طریق ایران ترانزیت میشود. به نظرم به صلاح این کشورها نیست که بخواهند از این کریدور استفاده کنند، زیرا خودشان دچار مشکلات اقتصادی شدیدی خواهند شد.
چگونه ایران میتواند با همکاری کشورهای همسو (مانند روسیه یا ارمنستان) از تبدیل کریدور زنگزور به یک ابزار ضدایرانی جلوگیری کند؟
این موضوع معمولاً در توافقات منطقهای دوجانبه یا چندجانبه میتواند مطرح شود. پیمانهای منطقهای میتوانند بین ایران، ترکیه، ارمنستان و آذربایجان شکل بگیرند و تنظیمات منطقهای برای این کریدور یا سایر مسائل اجرا شود. باید یک رژیم حقوقی در این مورد ایجاد شود. به نظر من، باید با این کشورها مذاکره کنیم و ببینیم تا چه حد میتوانیم در این مذاکرات دست بالا داشته باشیم و مسائل را مطرح کنیم. با ورود آمریکا به این موضوع، مسائل کمی پیچیدهتر شده است، زیرا یک قانونگذار خارجی وارد منطقه شده است. کار بسیار پیچیده و زمانبر است و مشکلات زیادی ممکن است داشته باشد. اما بعید میدانم که نتوانیم این مشکل را حل کنیم. امیدوارم بتوانیم از این تهدید، فرصتی بسازیم و یک رژیم حقوقی جدید برای استفاده از این گذرگاه ایجاد کنیم که همه کشورهای منطقه بتوانند از آن بهرهمند شوند و درآمدی هم برای ارمنستان ایجاد شود.
مذاکرات چندجانبه میتواند به ایران امکان دهد تا با دست بالا وارد گفتوگوها شده و نقش خود را به عنوان یک بازیگر کلیدی در منطقه حفظ کند. با توجه به پیچیدگیهای ناشی از حضور آمریکا، این مذاکرات زمانبر و دشوار خواهد بود، اما ایران با بهرهگیری از روابط تاریخی و دیپلماتیک خود با ارمنستان و حتی آذربایجان، میتواند این تهدید را به فرصتی برای همکاری منطقهای تبدیل کند. ایجاد رژیم حقوقی جدید برای استفاده مشترک از این کریدور، نهتنها به نفع ایران، بلکه به سود ارمنستان و سایر کشورهای منطقه خواهد بود که میتوانند از درآمدهای ترانزیتی آن بهرهمند شوند.
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۲, ۱۴۰۴
اسفند ۲, ۱۴۰۴
اسفند ۲, ۱۴۰۴
اسفند ۹, ۱۴۰۴
اسفند ۹, ۱۴۰۴
اسفند ۹, ۱۴۰۴
