پیش از آغاز جنگ، نفت برنت در محدوده ۷۰.۷۵ دلار قرار داشت و با فرض صادرات ۱.۸ میلیون بشکه در روز و تخفیف ۱۰ تا ۱۲ دلاری برای هر بشکه، درآمد ماهانه ایران از محل صادرات نفت خام حدود ۳.۲ تا ۳.۳ میلیارد دلار برآورد می‌شد؛ اما در طول بحران، سه متغیر همزمان تغییر کرد: برنت در مقاطعی تا ۱۱۸ تا ۱۱۹.۵ دلار بالا رفت و در ارزیابی‌های بازار برای ماه‌های پیش‌رو در حوالی ۹۰ تا ۹۹ دلار قرار گرفت، میزان صادرات ایران به ۲.۲ میلیون بشکه در روز رسید و تخفیف نفت ایران عملاً حذف شد و حتی به پریمیوم ۱.۵ تا ۲ دلاری نسبت به برنت تبدیل شد. با این مفروضات، درآمد ماهانه صادرات نفت خام ایران در ماه اخیر به حدود ۶.۳ تا ۶.۵ میلیارد دلار رسیده و دست کم ۳ میلیارد دلار بیشتر شده است. با توجه به کاهش نفت در بازار فیزیکی و تمدید شرایط اختلال تنگه هرمز برای یک بازه چندماهه، انتظار می‌رود در ماه‌های آتی نیز درآمد نفتی ایران در بدترین سناریو در همین بازه تثبیت شود.
یکی از اثرات غیرقابل انکار تحمیل جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل به ایران، افزایش درآمد حاصل از صادرات نفت خام ایران بوده است. ایران با ایجاد اختلال در تنگه هرمز و حفظ میزان صادرات نفت خام خود توانست درآمدهای نفتی خود را به شکل چشمگیری افزایش دهد.

برای برآورد درآمد پیش از جنگ، می‌توان سه داده مبنا را کنار هم گذاشت: برنت پیش از شروع جنگ در ۲۸ فوریه حدود ۷۰.۷۵ دلار بود؛ صادرات ایران حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شد؛ و نفت ایران با تخفیف ۱۰ تا ۱۲ دلاری فروخته می‌شد. در این چارچوب، قیمت فروش تقریبی نفت ایران بین ۵۸.۷۵ تا ۶۰.۷۵ دلار در هر بشکه قرار می‌گیرد. اگر این عدد را در صادرات روزانه ۱.۸ میلیون بشکه و در یک ماه ۳۰ روزه ضرب کنیم، درآمد ماهانه ایران از صادرات نفت خام حدود ۳.۱۷ تا ۳.۲۸ میلیارد دلار بوده است.
در طول جنگ؛ صادرات بالا ماند و تخفیف حذف شد

همچنین بخوانید:

رکوردزنی صادرات نفت ایران و روسیاهی ظریف

برخلاف انتظار اولیه، صادرات نفت ایران در طول جنگ فرو نریخت. رویترز به نقل از ردیاب‌های نفتکش گزارش کرده بود که بارگیری نفت ایران به ۲.۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. همزمان، همان رویترز در ۸ آوریل نوشت که پیشنهادهای فروش نفت ایران از ۱۰ دلار زیر برنت به برابری یا پریمیوم خفیف رسیده است و دو روز بعد گزارش داد برخی پالایشگران مستقل چین، نفت ایران را با پریمیوم ۱.۵ تا ۲ دلاری نسبت به برنت خریده‌اند؛ اتفاقی که به گفته معامله‌گران، برای نخستین بار در چند سال اخیر رخ داده است.

همچنین بخوانید:

صادرات نفت ایران به چین چگونه دو برابر شد؟

این تغییر فقط ناشی از تحولات سیاسی نبود؛ بازار فیزیکی نفت واقعاً با کمبود عرضه فوری روبه‌رو شد. رویترز گزارش داده بود که در اوج بحران، قیمت‌های نفت فیزیکی به نزدیکی ۱۵۰ دلار رسید و دیتد برنت تا ۱۴۴.۴۲ دلار بالا رفت؛ یعنی بازار برای بشکه‌های واقعی و قابل تحویل، نه فقط برای ریسک جنگ، بلکه برای کمیابی واقعی نفت قیمت می‌گذاشت. در چنین بازاری، طبیعی بود که نفت تحریمی ایران هم از وضعیت تخفیف خارج شود.
در وضعیت فعلی؛ درآمد ماهانه حدود ۶.۳ تا ۶.۵ میلیارد دلار

اگر برای شرایط فعلی، برنت را در محدوده ۹۵ تا ۹۶ دلار بگیریم و فرض کنیم نفت ایران با پریمیوم ۱.۵ تا ۲ دلاری معامله شود، قیمت فروش آن به حدود ۹۶.۵ تا ۹۸ دلار در هر بشکه می‌رسد. با فرض صادرات ۲.۲ میلیون بشکه در روز، درآمد ماهانه ایران در این وضعیت حدود ۶.۳۷ تا ۶.۴۷ میلیارد دلار خواهد بود. حتی اگر پریمیوم را صفر بگیریم و فقط برابری با برنت را فرض کنیم، درآمد ماهانه همچنان حدود ۶.۲۷ تا ۶.۶ میلیارد دلار باقی می‌ماند.

به بیان دیگر، نسبت به پیش از جنگ، درآمد ماهانه نفتی ایران حدود ۳ تا ۳.۲ میلیارد دلار بیشتر شده است. این جهش، برای اقتصادی که سال‌ها نفتش را با تخفیف می‌فروخت، بسیار معنادار است.

همچنین بخوانید:

صادرات نفت ایران به چین چگونه دو برابر شد؟

در این افزایش، حدود ۷۱۷ میلیون دلار از محل رشد حجم صادرات است؛ حدود ۱.۶ میلیارد دلار از محل رشد خود قیمت برنت؛ و حدود ۸۲۵ میلیون دلار از محل از بین رفتن تخفیف و تبدیل آن به پریمیوم؛ یعنی در این سناریوی میانی، اثر قیمت جهانی بزرگ‌ترین جزء افزایش درآمد است، اما حذف تخفیف نیز به‌تنهایی تقریباً معادل یک‌چهارم تا یک‌سوم کل جهش درآمدی نقش دارد.
رسانه‌های معتبر غربی روی چه نکاتی تأکید کرده‌اند؟

در پوشش‌های رویترز، سه نکته بیشتر از همه برجسته شده است. نخست، کمبود شدید نفت در بازار فیزیکی که باعث شد معامله‌گران برای بشکه‌های فوری، قیمت‌هایی بسیار بالاتر از بازار آتی بپردازند. دوم، حذف تخفیف نفت ایران و روسیه؛ تا جایی که رویترز نوشت جنگ و معافیت‌های موقت آمریکا برای نفت در دریا، تخفیف‌ها را از بین برد. سوم، پایداری صادرات ایران؛ یعنی برخلاف تصور رایج، بارگیری نفت ایران نه‌تنها متوقف نشد، بلکه در مقطعی به ۲.۲ میلیون بشکه در روز رسید. درمجموع، رسانه‌های معتبر غربی بیشتر بر این تأکید کرده‌اند که ایران در فضای بحران، از یک فروشنده تحریمیِ تخفیف‌خورده به یک عرضه‌کننده کمیاب و با قدرت قیمت‌گذاری بیشتر تبدیل شده است.
اگر وضعیت موجود تثبیت شود، چه می‌شود؟

اگر وضعیت «نه جنگ، نه صلح» ادامه یابد و سه شرط برقرار بماند — صادرات نزدیک ۲.۲ میلیون بشکه در روز، برنت در بازه ۹۰ تا ۱۰۰ دلار، و تداوم فروش نفت ایران در برابری یا با پریمیوم نسبت به برنت — درآمد ماهانه نفتی ایران به‌طور تقریبی در بازه ۵.۹۴ تا ۶.۶ میلیارد دلار می‌ماند؛ یعنی نسبت به قبل از جنگ، ایران می‌تواند ماهانه چیزی حدود ۲.۷ تا ۳.۴ میلیارد دلار درآمد اضافی داشته باشد. این عدد برای بودجه و تراز ارزی ایران بسیار مهم است.

البته این برآورد یک محدودیت مهم دارد: آنچه محاسبه شد، درآمد ناخالص صادرات نفت خام بر مبنای قیمت و حجم است، نه لزوماً درآمد نقدیِ وصول‌شده. کرایه، بیمه، شیوه تسویه، تأخیر در پرداخت، کیفیت نفت و نسبت میعانات به نفت خام می‌تواند رقم واقعیِ دریافتی را تغییر دهد؛ اما حتی با این ملاحظات، جهت کلی روشن است: جنگ و آتش‌بس شکننده، دست‌کم در این مقطع، ماهانه ۳ میلیارد دلار به درآمد نفتی ایران اضافه کرده است.