پیشنهاد جنجالی سفیر آمریکا در ترکیه برای اجاره ۱۰۰ ساله کریدور زنگزور (سیونیک)، نشانه‌ای آشکار از تلاش‌های غرب برای نفوذ در قفقاز جنوبی است که ایران و روسیه باید به شکل جدید جنگ با آمریکا، پاسخی مناسب و درخور دهد.
در پی تحولات اخیر در قفقاز جنوبی، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، پیشنهاد مداخله‌جویانه‌ای را هفته گذشته مطرح کرد. این پیشنهاد شامل اجاره ۱۰۰ ساله ۳۲ کیلومتر از خاک ارمنستان برای مدیریت کریدور زنگه‌زور می‌شود. به گفته مهدی باقری، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، سفیر آمریکا در ترکیه کریدور زنگزور را ۳۲ کیلومتری دانست. ولی طول مرز ایران و ارمنستان حدود ۴۶ کیلومتر است. احتمالاً ایجاد این کریدور را از مجاورت شهر جرموک ارمنستان برنامه‌ریزی کرده‌اند که از سال ۲۰۲۲، نیروهای باکویی ۴ کیلومتر در این مسیر پیشروی کرده‌اند. از مرز ما هم دور است و دخالت نظامی توسط ایران تقریباً ممکن نیست.
به طور کلی، این پیشنهاد که به‌طور رسمی تأیید شده، زنگ خطری برای تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه محسوب می‌شود و می‌تواند به عنوان یک استراتژی برای افزایش نفوذ غرب و محدود کردن ایران و روسیه تلقی شود. اشکان ممبینی کارشناس مسائل بین‌الملل عنوان کرده است که پروژه خطرناک «کریدور زنگزور» یعنی باز کردن جاده زمینی برای رژیم صهیونیستی تا مرزهای شمال‌غربی ایران. این کریدور نه صرفاً یک مسیر ترانزیتی، بلکه بخشی از یک طرح امنیتی-جاسوسی پیچیده علیه ایران است که اجرای آن می‌تواند به تغییر موازنه راهبردی در منطقه و تهدید مستقیم تمامیت ارضی و امنیت ملی ما بینجامد. پروژه کریدور جعلی زنگزور که به طور مستقیم ارتباط زمینی ایران را با ارمنستان و سایر کشورهای اوراسیا قطع می‌کند، به نظر می‌رسد که در سایه تنش ایران با اسرائیل و غرب (در رأس آن‌ها آمریکا)، از نظر باکو و آنکارا بسیار حائز اهمیت است. این کریدور از طریق استان سیونیک ارمنستان، آذربایجان را به نخجوان و از آنجا به ترکیه متصل خواهد کرد و به ایجاد مسیری جدید برای انتقال کالا و انرژی کمک می‌کند.
کریدور زنگزور که یکی از نقاط کانونی اختلافات بین ایروان و باکو پس از جنگ دوم قره‌باغ است، به عنوان یک مسیر حیاتی برای ارتباطات تجاری و ترانزیتی میان جمهوری آذربایجان و نخجوان عمل می‌کند. پیشنهاد آمریکا، با هدف تسهیل این ارتباطات، می‌تواند به باکو کمک کند تا به خواسته‌های خود برای ایجاد یک مسیر امن و بی‌مانع نزدیک‌تر شود. از سوی دیگر، این طرح به ظاهر حاکمیت ارمنستان بر اراضی خود را محترم می‌شمارد، اما در واقع می‌تواند حاکمیت این کشور را به خطر بیندازد. ارمنستان به شدت با این پیشنهاد مخالفت کرده و اعلام کرده که هیچ بخشی از قلمرو خود را به طرف ثالث واگذار نخواهد کرد. سخنگوی نخست‌وزیر ارمنستان تأکید کرد که این کشور بر تمامیت ارضی و حاکمیت خود تأکید دارد و هیچ کنترلی را به هیچ کشور دیگری واگذار نخواهد کرد. سخنگوی وزارت خارجه اسماعیل بقایی نیز عنوان کرد که مواضع ما درباره کریدور زنگزور مشخص است و ایجاد این گذرگاه‌ها نباید خدشه‌ای به حاکمیت کشورها و ژئوپلوتیک منطقه وارد کند.
از طرفی، امارات با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی و انرژی، به حمایت از کریدور زنگزور پرداخته است. این تحرکات به منظور تغییر موازنه قوا در قفقاز جنوبی و کاهش نفوذ ایران صورت می‌گیرد. ایران نیز با تقویت روابط با ارمنستان و برگزاری رزمایش‌های نظامی، به دنبال حفظ موقعیت خود در برابر این تهدیدات است. تلاش‌های امارات در راستای دیپلماسی اقتصادی چندلایه‌اش، می‌تواند به محدودسازی نقش ایران در منطقه منجر شود. حضور آمریکا در این معادله، نه تنها به معنای گسترش نفوذ غرب در قفقاز جنوبی است، بلکه می‌تواند به تضعیف نقش و نفوذ سنتی روسیه نیز بینجامد. مسکو که خود را ضامن توافق آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۰ می‌داند، با ورود آمریکا به این موضوع عملاً به حاشیه رانده می‌شود و این مسئله می‌تواند به مشکلاتی برای سیاست‌های روسیه در منطقه منجر شود. جالب است بدانید که ترکیه، به عنوان یکی از بازیگران اصلی در این ماجرا، به دنبال تقویت موقعیت خود در کریدور زنگه‌زور است. آنکارا که از حامیان اصلی باکو به شمار می‌آید، تلاش دارد تا با هماهنگی با متحد غربی خود، یعنی آمریکا، طرح‌های خود را با سرعت بیشتری پیش ببرد. بردیا باقری، کارشناس روابط بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی فارس اظهار کرد که با توجه به تحولات و وقایع، به نظر می‌رسد که پیشنهاد آمریکا برای مدیریت کریدور زنگزور، بیشتر از آن که یک راهکار دیپلماتیک باشد، یک سناریو حساب‌شده برای تغییر موازنه قوا در قفقاز جنوبی به نفع محور غربی-ترکی-عبری باشد. به گفته مهدی محمدی، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، ایران نیازمند واکنشی سریع و مؤثر در این راستا است تا از تهدیدات موجود جلوگیری کند و منافع ژئوپلیتیک خود را حفظ نماید.
این کارشناس تصریح کرد که در حال حاضر برای مسیر ترکیه و آذربایجان دو مسیر جایگزین قابل اجرا وجود دارد، اولی اسکله رو-رو بندر امیرآباد است که قدمت ۲۰ ساله دارد و هنوز اجرایی نشده، دومی مسیر ارمنستان-گرجستان است که روابط سیاسی و اقتصادی با این دو کشور پیشرفت خاصی نداشته است. محمدی در انتها بیان کرد: میان ایران و گرجستان به لحاظ حمل‌ونقلی منافع مشترک گسترده‌ای وجود دارد که هنوز به دنبال آن نرفته‌ایم. گره زدن حوضه‌های دریایی اطراف کشور به دریای‌سیاه و دسترسی به کشورهای حوزه بالکان که سیاست‌های ملایم‌تری نسبت به کشورهای غربی دارند، وزن ژئوپلیتیکی کشورمان را ارتقا خواهد بخشید.