باوجوداینکه بانک مرکزی به دنبال افزایش تدریجی نرخ ارز نیما و راهاندازی بازار ارز تجاری بود؛ اما عرضه نشدن ارز توسط صادرکنندگان بهدلیل دریافت سیگنالهای گران شدن ارز رسمی از سوی همتی، باعث شد این تغییرات ناگهانی اجرا شود و قیمت ارز جهش پیدا کند.
«درز اخبار راهاندازی بازار ارز توافقی، باعث شد که شرکتهای بزرگ عرضهکننده ارز در سامانه نیما همچون پتروشیمیها ارز خود را در این سامانه عرضه نکنند، قیمت ارز بالا رفت و بانک مرکزی مجبور شد زودتر از برنامهریزیها سقف ارز نیما را بردارد». این خلاصه اتفاقاتی بود که در چند وقت اخیر در بازار ارز کشور رخ داد و میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس آن را از قول رئیسکل بانک مرکزی بازگو کرد. بانک مرکزی قبل از شروع به کار دولت چهاردهم بهصورت آرام و تدریجی در حال افزایش نرخ ارز نیما بود، اما با شروع به کار دولت چهاردهم و ابقای رئیسکل بانک مرکزی، سیاست جدید دولت افزایش بیشتر قیمت ارز رسمی شد. وزیر اقتصاد نیز مکرر در مصاحبهها اعلام میکرد که دولت به دنبال کاهش فاصله قیمت ارز رسمی و بازار آزاد و تکنرخی کردن ارز است.
بهعنوانمثال وزیر اقتصاد در حاشیه جلسه معارفه خود در ۵ شهریورماه، گفت که تعداد نرخهای ارز را کاهش خواهیم داد که اینیک سیگنال مثبت به صادرکنندگان است.اوبار دیگر در بیستم شهریورماه و در حاشیه همایش بانکداری اسلامی به خبرنگاران، گفت که «ارز نیما باید به ارز آزاد نزدیک شود». بعدازاین در نهم مهرماه و در جلسه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی اظهارات خود را تکرار کرد و گفت که «اختلاف قیمت بین نرخ ارز آزاد و نیما باید به حداقل برسد تا جایی که توجیه داشته باشد. هنوز این اختلاف قیمت توجیه ندارد و خیلی زیاد است». وزیر اقتصاد بار دیگر در حاشیه بیست و هشتمین همایش ملی توسعه صادرات غیرنفتی در مورد سیاست دولت در خصوص نرخ ارز، گفت: «دولت قصد دارد نرخ نیما و توافقی را به یکدیگر نزدیک کند تا دغدغه صادرکنندگان کاهش یابد».صحبتهای چندین و چندباره وزیر اقتصاد درباره افزایش نرخ ارز نیما باعث شد تا نرخ آزاد نیز واکنش نشان دهد و به کانالهای بالاتر برود بااینحال وزیر اقتصاد زیر بار تأثیر صحبتهای خود بر قیمت ارز نمیرفت.او در مصاحبهها میگفت که «افزایش نرخ ارز آزاد ارتباطی به دولت ندارد و بهدلیل شرایط و تنشهای منطقهای و انتظارات روانی است».
از طرف دیگر تمایل شدید وزیر اقتصاد به نزدیک شدن هرچه بیشتر نرخ ارز نیما و ارز آزاد، باعث شد که قیمت ارز نیما در آبان و اواخر آذر بهطور متوسط بیشتر از ۲ هزارتومان افزایش پیدا کند.باوجوداین بهدلیل سیگنالهای وزیر اقتصاد، عرضهکنندگان عمده ارز در سامانه نیما همچون صادرکنندگان محصولات پتروشیمی و پالایشگاهی نیز منتظر راهاندازی بازار ارز تجاری شدند و ارز خود را در سامانه نیما عرضه نکردند. این در حالی بود که بهدلیل انتشار اخبار افزایش قیمت ارز، هرروز به تقاضای ارز واردکنندگانی که ارز خود را از سامانه نیما دریافت میکردند، افزوده میشد.
یک مقام ارشد در بانک مرکزی با تائید این موضوع، گفت که بانک مرکزی در شرایطی قرار گرفت که عرضهکنندگان ارز خود را عرضه نمیکردند و تقاضاکنندگان هرروز تقاضای ارز داشتند. به همین دلیل بانک مرکزی بهصورت ناگهانی بازار ارز تجاری را راهاندازی کرد. بانک مرکزی در اولین اطلاعیه خود در ۲۲ آذرماه اعلام کرد که از ۲۶ آذرماه تمامی صادرکنندگان بهجز صادرکنندگان محصولات پتروشیمی و پالایشگاهی، فولادی و فلزات اساسی باید ارز خود را در سامانه ارز تجاری عرضه کنند. این اطلاعیه زمان ورود صادرکنندگان محصولات پتروشیمی و پالایشی و گروههای باقیمانده به بازار ارز تجاری را اول بهمنماه اعلام کرد باوجوداین بانک مرکزی در اول دیماه اعلام کرد که این گروهها نیز میتوانند از سوم دیماه ارز خود را در بازار ارز تجاری عرضه کنند.
بهاینترتیب نهتنها بازار ارز توافقی زودتر از موعد و بهصورت ناگهانی راهاندازی شد، بلکه گروههایی که عمده تأمینکنندگان ارز سامانه نیما بودند نیز بسیار زودتر از موعد مقرر به بازار ارز توافقی منتقل شدند. این موضوع باعث شد تا هم بانک مرکزی فرآیند تدریجی که در پیشگرفته بود را از دست بدهد و هم قیمت ارز در بازار آزاد تحت تأثیر قرار گیرد. بااینحال وزیر اقتصاد همچنان دست از اظهارنظرهای غیرمسئولانه خود برنداشته است؛ چنانکه چند روز پیش با اعلام کف قیمت ۷۳ هزارتومانی دلار توسط او، بازار ارز آزاد که با ورود بازارساز به کانال ۷۴ هزارتومانی واردشده بود، روند صعودی به خود گرفت و به حدود ۷۹ هزارتومان رسید و همچنان نیز به کانال پایینتر بازنگشته است.