با گذشت دو هفته از جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اقتصاد جهان به دلیل کنترل تنگه هرمز توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دچار بحران شده است. این در حالی است که آمریکا فکر نمیکرد ایران بتواند با کنترل تنگه هرمز تا این حد، اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
با شروع جنگ منطقهای علیه ایران و در طول حدود چند روز گذشته، قیمت بنزین در بعضی از ایالتهای آمریکا افزایش چشمگیری داشته است؛ به طوریکه بنزین با نوسانات قیمتی همراه بوده و در روزهای اخیر، هر گالن بنزین در کالیفرنیا به بیش از ۵ دلار و در واشنگتن و اورگان به بیش از ۴ دلار در هر گالن رسیده است و دلایل متعددی برای این منظور برشمردهاند که میتوان به افزایش جهانی قیمت نفت، اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز و تأثیر درگیریهای منطقهای بر بازار جهانی اشاره کرد.
نکته شایان ذکر این است که «اورسولا فن درلاین» رئیس کمیسیون اروپا در یکی از اظهارت خود اینطور گفته است: از آغاز این درگیری، قیمت گاز ۵۰ درصد و قیمت نفت ۲۷ درصد افزایش یافته است. اگر این را به یورو محاسبه کنید، تنها در ۱۰ روز جنگ تاکنون برای مردم اروپا ۳ میلیارد یورو هزینه اضافی برای واردات سوختهای فسیلی داشته است. این بهای وابستگی ماست.
ایران مُهره کلیدی در حوزه انرژی جهان است
نگرانیهای نفتی همچنان موضوعی است که ایران را به یک مُهره کلیدی در حوزه انرژی در جهان تبدیل کرده است و رویترز با اشاره به توقف نفتکشهای سایر کشورها در تنگه هرمز، از ایران به عنوان بازیگر اصلی یاد میکند که از طریق توان داخلی و ظرفیتهای راهبردی خود در تنگه هرمز توانسته است همچنان به صادرات مستمر نفت به بازارهای جهانی ادامه دهد.
از آن جایی که تحلیلگران بر این باور هستند که ایران نقش مهمی در زمینه تأمین انرژی جهانی ایفا میکند به همین دلیل، توانسته است که بر نرخ و امنیت انرژی در جهان و نوسانات موجود در آن تأثیر بسزایی داشته باشد و همین موضوع باعث شده است که در جنگ فعلی، معادلات اقتصادی بینالمللی را تغییر دهد؛ به طوریکه جهان همچنان نگران این موضوع است و تلاش میکند تا با پایان دادن جنگ فعلی، اقتصاد جهانی را نجات دهد.
اکونومیست با اشاره به نقش مهم تنگه هرمز برای تأمین انرژی میگوید که تولید و حمل گاز مایع به سرعت سازوکار بازسازی فرآیند نفت نیست و اختلال در توقف این فرآیند میتواند اقتصاد کشورهای دیگر را با مشکلات اساسی روبرو کند؛ چراکه این کشورها برای تأمین منابع گرمایشی و تولید مواد غذایی خود به گاز مایع نیاز دارند.
همچنین، بانک آمریکایی «جیپیمورگان» در گزارش خود اظهار میکند که تعطیل شدن تولید جهانی نفت میتواند هفته آینده، با تداوم اختلالات کشتیرانی به ۱۲ میلیون بشکه در روز برسد.
به دنبال جنگ فعلی، حدود ۳۰۰ تا ۲۰۰ کشتی یا نفتکش در تنگه هرمز حبس شدهاند و در این میان، قطر هم به عنوان دومین تولیدکننده گاز مایع جهان فعالیت خود در این زمینه را به طور کامل متوقف کرده است و عربستان به عنوان یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده، تولید خود را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.
سید احسان خاندوزی، وزیر اسبق اقتصاد در درمورد اثرات جهانی تنگههای هرمز و بابالمندب در شرایط فعلی گفت: تنگههای هرمز و بابالمندب به صورتی هستند که درمجموع، حدود ۴۰ درصد همه ترانزیتهای تنگههای مهم دنیا از این دو تنگه عبور میکنند و برای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا این عدد بسیار بالاتر است؛ یعنی به تنهایی میتوانند همه زنجیرههای تأمین کالاهای اساسی و انرژی و… را دچار تغییر و توقف کنند.
خاندوزی، در مورد قیمت نفت و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی ادامه داد: نقطه فشار درستی از سمت سیاستگذاران کشور اتخاذ شده و کنترل هوشمند تنگه هرمز به نفع همسایگان خلیج فارس و دریای عمان است و این انتخاب بسیار مؤثر و دردناکی برای اقتصاد آمریکا و غرب است و شاهد این موضوع، یکی از رسانههای اسراییلی است که تیتر خود را با این جمله شروع کرده بود که وقتی نفت ۱۰۰ دلاری رونمایی شود همه جهان، امواج شوک حمله به ایران را به طور کامل احساس خواهند کرد و بسیاری از صاحبنظران درمورد قیمت بالای ۱۰۰ دلار صحبت میکنند.
وزیر اسبق اقتصاد اظهار کرد: برای این که کشور بتواند به نقطه دردناک اقتصاد جهانی و آمریکا فشار بیاورد تا ایران در این جنگ، با تغییر معادله اساسی بازی را به نفع خود تغییر دهد باید برای یک دوره حداقل ۹۰ روزه، مسئله کنترلهای هوشمند روی تنگه هرمز را به طور رسمی در دستور کار خود قرار دهد.
خاندوزی ادامه داد: اگر این استراتژی حداقل ۹۰ روزه در دستور کار قرار بگیرد حداکثر زمانی که اقتصاد جهانی میتواند در مقابل شوک نفتی مقاومت کند؛ یعنی سقفهای بالای ۱۰۰ دلار تا پایان ماه مارس خواهد بود.
وزیر اسبق اقتصاد افزود: اگر سختگیریهای کنترل هوشمند بر تنگه هرمز از طرف کشور وجود داشته باشد موضعگیری برای حداقل ۳ ماه دیگر ادامه خواهد داشت و کشور باید این پروتکل را به صورت جدی در مواضع خود اعلام کند و اگر این موضوع انجام شود بازار جهانی فقط برای مدت کمتر از ۲۰ روز آینده میتواند از طریق تزریق ذخایر استراتژیک کشورها به بازار، قیمت را پایین ۱۰۰ دلار نگه دارد؛ یعنی الآن، کشورها با تزریق ذخایر استراتژیک خود توانستهاند قیمت نفت را پایین ۱۰۰ دلار بیاورند. امّا این ذخایر تا ۲۰ روز آینده میتواند قیمت نفت را کنترل کند و پس از آن، جهش بزرگی در قیمت نفت خواهیم داشت.