از پرتقال‌های یافا تا گلخانه‌های سوخته غزه این داستان و طعم تلخ استعمار هنوز تمام نشده است.
به گزارش فارس، به مناسبت هفتاد و هفتمین سالگرد یوم النکبه(روز یادآوری نکبت و آوارگی دائمی صدها هزار فلسطینی و تأسیس رژیم صهیونیستی، این گزارش نگاهی دارد به سرنوشت شهر یافا؛ شهری که روزگاری قلب تپنده اقتصاد فلسطین بود و امروز به نمادی از اشغال با ابزار توسعه اقتصادی بدل شده است.در جنوب تل‌آویو، جایی در حاشیه مدیترانه، منطقه‌ای لوکس و توریستی قرار دارد که امروز بخشی از شهر «تل‌آویو-یافو» به‌شمار می‌آید. اینجا همان یافای تاریخی است؛ شهری که پیش از ۱۹۴۸ یکی از بزرگ‌ترین شهرهای فلسطین بود، با جمعیتی بیش از ۷۰ هزار نفر، بندری فعال، بازارهای پویا، و شبکه‌ای از مدارس، مساجد، کلیساها و سالن‌های سینما.
یافا، که تا پیش از «نکبت» (فاجعه ۱۹۴۸) نماد مدنیت و شکوفایی اقتصادی فلسطین محسوب می‌شد، امروز تنها در حافظه ساکنان آواره‌اش باقی مانده است. جمعیت کنونی یافا (در ترکیب با تل‌آویو) حدود ۴۶۰ هزار نفر است، اما فلسطینیان بومی آن به زحمت ۸ تا ۱۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند؛ و آن‌هم عمدتاً در حاشیه، با وضعیت اقتصادی و حقوقی نابرابر.دلیل اینکه یافا به یکی از نمادهای اصلی «یوم النکبة» تبدیل شده، نه‌فقط وسعت پاک‌سازی قومی در آن، بلکه چگونگی اجرای آن است: الگوی ساختاریافته‌ای از اشغال، مصادره، مهندسی جمعیتی و بازسازی اقتصادی ـ که امروز نیز، هفتاد سال بعد، در مقیاسی دیگر در غزه تکرار می‌شود.
یافا: توسعه به‌مثابه ابزار حذف
در یافا، آنچه پس از اشغال نظامی اتفاق افتاد، یک پروژه مهندسی کامل شهری بود. زیرساخت‌های فلسطینیان از بین رفتند یا مصادره شدند.خانه‌ها، مغازه‌ها، کارخانه‌ها و حتی زمین‌های کشاورزی به اموال «غائبین» تبدیل شده و به بنیادهای صهیونیستی، شرکت‌های خصوصی یهودی و نهادهای شهرسازی اسرائیلی واگذار شدند.اما نکته کلیدی‌تر این است: اسرائیل برای تثبیت اشغال خود، پروژه‌ای موسوم به «نوسازی شهری» را در یافا آغاز کرد. هدف ظاهری آن، بازسازی و توسعه شهری بود؛ اما درواقع، این پروژه ابزاری برای تغییر کامل بافت جمعیتی و فرهنگی شهر شد.در این فرآیند، توسعه اقتصادی تنها برای یک گروه معنا داشت: مهاجران یهودی که از اروپا و آمریکا آمده بودند. فلسطینیان، حتی آن‌هایی که در شهر باقی مانده بودند، از این سرمایه‌گذاری‌ها سهمی نداشتند و به حاشیه‌نشینی، فقر، و در نهایت مهاجرت اجباری سوق داده شدند.
غزه: تکرار یافا با ابزارهای جدید
در غزه، همان منطق امروز با شکل‌های دیگر اجرا می‌شود. این بار نه از طریق پروژه‌های شهرسازی، بلکه از مسیر معکوس: تخریب سیستماتیک زیرساخت‌ها، سپس وعده بازسازی با شروط سیاسی و کنترل اقتصادی.غزه، با جمعیتی بیش از ۲ میلیون نفر، تحت محاصره‌ای است که اقتصاد آن را به‌طور کامل وابسته به اسرائیل و کمک‌های بین‌المللی کرده. پس از هر دور حمله نظامی، بحث‌هایی از بازسازی به میان می‌آید، اما نه برای بازگرداندن زندگی مردم به حالت عادی، بلکه در چارچوبی که کنترل و وابستگی را تشدید می‌کند.بازسازی بندر غزه، مناطق صنعتی، یا شبکه برق و آب، همه منوط به پذیرش شرایط امنیتی اسرائیل و مشارکت شرکت‌هایی است که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با ساختار قدرت اشغالگر در ارتباط‌اند. مانند یافا، بازسازی به ابزار سلطه بدل شده، نه رهایی.
اقتصاد، ابزار استعمار نو
آنچه در یافا و غزه دیده می‌شود، یک منطق استعماری است که نه از مسیر صرفاً نظامی، بلکه از طریق اقتصاد پیاده می‌شود. سرمایه‌گذاری، توسعه، بازسازی ـ همه این واژگان در این زمینه بار خنثی ندارند. آن‌ها پوششی هستند برای روندی که هدف نهایی‌اش، تغییر چهره سرزمین است، بی‌آنکه تفنگی شلیک شود.در یافا، پروژه‌های اقتصادی در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ میلادی، به نابودی کامل ساختار اجتماعی فلسطینیان انجامیدند. در غزه، طرح‌های پیشنهادی برای «بازسازی پس از جنگ» از جمله طرح ریویرای خاورمیانه که از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شده نیز، اغلب هدفی مشابه دارند: حذف مالکیت عمومی فلسطینیان بر آینده‌شان.
یوم النکبة، نه فقط یاد گذشته؛ بلکه هشدار به اکنون
یافا تنها یک خاطره تلخ از گذشته نیست؛ الگویی عینی از آن چیزی است که اگر دیده نشود، دوباره تکرار خواهد شد. آنچه در ۱۹۴۸ در این شهر رخ داد، امروز در غزه و فردا در مناطق دیگر، به‌شکل هوشمندانه‌تری بازآفرینی می‌شود.در نظام‌های استعماری، حذف فیزیکی تنها آغاز کار است؛ حذف تدریجی اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، روندی ماندگارتر و عمیق‌تر است. و این همان چیزی است که روز نکبت باید به آن یادآوری شود: پروژه استعمار هنوز تمام نشده. فقط شکلش عوض شده.همان‌گونه که روزی پرتقال‌های یافا را قاپیدند، امروز چشم طمعشان به توت‌فرنگی‌های غزه است؛ میوه‌هایی سرخ، اما در محاصره خاکستری.
بر اساس گزارش‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، تا سپتامبر ۲۰۲۴، حدود ۶۷.۶٪ از اراضی کشاورزی غزه (معادل ۱۰٬۱۸۳ هکتار) آسیب دیده‌اند.این آسیب‌ها شامل تخریب باغات، مزارع، گلخانه‌ها و زیرساخت‌های آبیاری می‌شود.توت‌فرنگی‌های غزه و پرتقال‌های یافا نه‌تنها محصولات کشاورزی، بلکه نمادهایی از مقاومت و هویت فلسطینی هستند.