طی چند سال اخیر بانک مرکزی از طریق مرکز مبادله ارز و طلای ایران تلاش کرده با استفاده از ابزارهایی مانند حراج شمش طلا و عرضه و پیش‌فروش سکه، از شدت نوسانات این بازار بکاهد و بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری و سفته‌بازی را به بازار رسمی هدایت کند. گرچه به گفته مسئولان مرکز مبادله ارز و طلای ایران، منطق این سیاست بر افزایش عرضه، کشف شفاف قیمت و کاهش حباب قیمتی استوار بوده، با این حال، تجربه اقتصاد ایران نشان می‌‌دهد کارایی این ابزارها تا حد زیادی به شرایط اقتصاد کلان وابسته است. به عبارتی، در دوره‌هایی که نرخ ارز با جهش مواجه می‌‌شود، انتظارات تورمی تشدید می‌شود و قیمت جهانی طلا نیز روند صعودی دارد، افزایش عرضه فیزیکی طلا و سکه به تنهایی توان تغییر مسیر بازار را ندارد و عملا نتیجه‌ای جز چوب حراج زدن به منابع طلای کشور را نداشته است، موضوعی که از سال ۱۳۸۹ تاکنون بارها تجربه شده و هر بار نیز شکست‌خورده است.
بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده از حراج‌های مرکز مبادله ارز و طلای ایران، این مرکز طی چهار سال اخیر درمجموع ۱۵۲ مرحله حراج شمش طلا برگزار کرده که طی آن، ۲۱ هزار و ۴۳۱ کیلوگرم طلای استاندارد یک کیلوگرمی (با عیار ۹۹۵) به فروش رسیده است. بر اساس این داده‌ها، به‌رغم فروش ۲۱.۴ تن شمش طلا در این مرکز، قیمت شمش طلای یک کیلوگرمی (با عیار ۹۹۵) از ۳ میلیارد و ۶۰۳ میلیون تومان در اولین عرضه (به تاریخ چهارشنبه ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۲) با رشد نزدیک به ۷ برابری به حدود ۲۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان در روزهای اخیر رسیده است.

جهش ۵۰۰ درصدی قیمت سکه با وجود حراج ۱.۳ میلیون قطعه سکه
علاوه بر عرضه شمش طلا، مرکز مبادله ایران از ۱۰ اسفندماه ۱۴۰۲ تا اسفند ۱۴۰۴ درمجموع یک میلیون و ۳۲۵ هزار قطعه سکه نیز پیش‌فروش کرده که سهم تمام‌سکه ۳۹ درصد، ربع سکه ۴۸ و نیم‌سکه ۱۳ درصد بوده است. عرضه بیش از ۱.۳ میلیون قطعه سکه در این دوره در حالی است که طی این مدت قیمت سکه از ۳۴ میلیون تومان در اولین عرضه با رشد ۴۹۱ درصدی به بیش از ۲۰۱ میلیون تومان در آخرین عرضه رسیده است.
درمجموع، داده‌های رسمی نشان می‌دهد افزایش عرضه فیزیکی طلا و سکه از سوی مرکز مبادله ارز و طلا، بدون کنترل متغیرهای بنیادین اقتصاد، توان تغییر مسیر بازار را ندارد. تا زمانی که نرخ ارز، تورم و انتظارات تورمی محرک اصلی قیمت‌ها هستند، عرضه چند تن شمش یا صدها هزار قطعه سکه تنها می‌تواند بخشی از تقاضای روز بازار را پاسخ دهد و نه روند قیمتی را معکوس کند. به همین دلیل، با وجود برگزاری ۱۵۲ حراج شمش و عرضه بیش از ۱.۳ میلیون قطعه سکه، بازار طلا همچنان مسیر صعودی خود را ادامه داده است. این تجربه نشان می‌دهد سیاست عرضه، اگر با ثبات در متغیرهای کلان اقتصادی همراه نباشد، بیش از آنکه یک ابزار مؤثر برای کنترل قیمت باشد، چوب حراجی به منابع طلای بانک مرکزی خواهد بود.

همچنین بخوانید:

مرکز مبادله، نظاره‌گر طوفان طلا