طی چند سال اخیر بانک مرکزی از طریق مرکز مبادله ارز و طلای ایران تلاش کرده با استفاده از ابزارهایی مانند حراج شمش طلا و عرضه و پیش‌فروش سکه، از شدت نوسانات این بازار بکاهد و بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری و سفته‌بازی را به بازار رسمی هدایت کند. گرچه به گفته مسئولان مرکز مبادله ارز و طلای ایران، منطق این سیاست بر افزایش عرضه، کشف شفاف قیمت و کاهش حباب قیمتی استوار بوده، با این حال، تجربه اقتصاد ایران نشان می‌‌دهد کارایی این ابزارها تا حد زیادی به شرایط اقتصاد کلان وابسته است. به عبارتی، در دوره‌هایی که نرخ ارز با جهش مواجه می‌‌شود، انتظارات تورمی تشدید می‌شود و قیمت جهانی طلا نیز روند صعودی دارد، افزایش عرضه فیزیکی طلا و سکه به تنهایی توان تغییر مسیر بازار را ندارد و عملا نتیجه‌ای جز چوب حراج زدن به منابع طلای کشور را نداشته است، موضوعی که از سال 1389 تاکنون بارها تجربه شده و هر بار نیز شکست‌خورده است.
بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده از حراج‌های مرکز مبادله ارز و طلای ایران، این مرکز طی چهار سال اخیر درمجموع 152 مرحله حراج شمش طلا برگزار کرده که طی آن، 21 هزار و 431 کیلوگرم طلای استاندارد یک کیلوگرمی (با عیار 995) به فروش رسیده است. بر اساس این داده‌ها، به‌رغم فروش 21.4 تن شمش طلا در این مرکز، قیمت شمش طلای یک کیلوگرمی (با عیار 995) از 3 میلیارد و 603 میلیون تومان در اولین عرضه (به تاریخ چهارشنبه ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۲) با رشد نزدیک به 7 برابری به حدود 25 میلیارد و 100 میلیون تومان در روزهای اخیر رسیده است.

جهش 500 درصدی قیمت سکه با وجود حراج 1.3 میلیون قطعه سکه
علاوه بر عرضه شمش طلا، مرکز مبادله ایران از 10 اسفندماه 1402 تا اسفند 1404 درمجموع یک میلیون و 325 هزار قطعه سکه نیز پیش‌فروش کرده که سهم تمام‌سکه 39 درصد، ربع سکه 48 و نیم‌سکه 13 درصد بوده است. عرضه بیش از 1.3 میلیون قطعه سکه در این دوره در حالی است که طی این مدت قیمت سکه از 34 میلیون تومان در اولین عرضه با رشد 491 درصدی به بیش از 201 میلیون تومان در آخرین عرضه رسیده است.
درمجموع، داده‌های رسمی نشان می‌دهد افزایش عرضه فیزیکی طلا و سکه از سوی مرکز مبادله ارز و طلا، بدون کنترل متغیرهای بنیادین اقتصاد، توان تغییر مسیر بازار را ندارد. تا زمانی که نرخ ارز، تورم و انتظارات تورمی محرک اصلی قیمت‌ها هستند، عرضه چند تن شمش یا صدها هزار قطعه سکه تنها می‌تواند بخشی از تقاضای روز بازار را پاسخ دهد و نه روند قیمتی را معکوس کند. به همین دلیل، با وجود برگزاری 152 حراج شمش و عرضه بیش از ۱.۳ میلیون قطعه سکه، بازار طلا همچنان مسیر صعودی خود را ادامه داده است. این تجربه نشان می‌دهد سیاست عرضه، اگر با ثبات در متغیرهای کلان اقتصادی همراه نباشد، بیش از آنکه یک ابزار مؤثر برای کنترل قیمت باشد، چوب حراجی به منابع طلای بانک مرکزی خواهد بود.

همچنین بخوانید:

رشد ۷ برابری قیمت شمش طلا با وجود حراج ۲۱ تُن شمش در مرکز مبادله ارز و طلای ایـران