یک کارشناس انرژی در گفت‌وگو با اقتصاد معاصر به بررسی چالش‌ها و راهکارهای افزایش تولید بنزین در ایران پرداخت و بر اهمیت ارتقای پالایشگاه‌های موجود و حمایت‌های دولتی برای حل بحران سوخت، تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در دنیای امروز، تأمین سوخت و انرژی به یکی از چالش‌های اساسی کشورهای مختلف تبدیل‌شده است. در ایران با توجه به نیاز روزافزون به بنزین و کمبود تولید داخلی، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
برای بررسی بیشتر این موضوع، مهدی محسنی، کارشناس انرژی به تحلیل وضعیت فعلی تولید بنزین در کشور، چالش‌های موجود و راهکارهای ممکن برای افزایش تولید پرداخت.
وی به واکاوی گزینه‌های مختلف ازجمله احداث مینی‌ریفاینری‌ها، پالایشگاه‌های جدید، تولید بنزین از متانول و ارتقای پالایشگاه‌های موجود پرداخته و نقش دولت و مجلس در این زمینه را نیز موردبررسی قرار می‌دهد.
میزان تولید فعلی بنزین در کشور چگونه است و با چه مشکلاتی روبه‌رو هستیم؟
در حال حاضر، تولید بنزین در پالایشگاه‌های کشور، پاسخگوی نیاز داخلی نیست و روزانه با کمبود ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتری مواجه هستیم. برای جبران این کمبود، سال گذشته حدود ۵ میلیارد دلار صرف واردات بنزین و ترکیب داخلی (بلندینگ) شد. این وضعیت نشان‌دهنده وجود چالش‌های جدی درزمینهٔ تولید و تأمین بنزین بوده که نیاز به اقدامات مؤثر در هر دو سمت عرضه و تقاضا دارد.
در حوزه عرضه، چه راهکارهایی برای افزایش تولید بنزین پیشنهاد می‌کنید؟
برای افزایش تولید بنزین، می‌توان چهار روش اصلی را در نظر گرفت که هرکدام محدودیت‌ها و چالش‌های خاص خود رادارند. اما در شرایط فعلی، باید راهکاری انتخاب شود که با کمترین هزینه، بهترین نتیجه و بالاترین بهره‌وری را به همراه داشته باشد.
یکی از گزینه‌ها، احداث مینی‌ریفاینری‌هایی مبتنی بر خوراک‌های سبک مانند میعانات گازی و نفت است. هم‌اکنون حدود ۲۲۰ مینی‌ریفاینری در کشور وجود دارد که بیشتر آن‌ها درزمینهٔ بلندینگ فعالیت می‌کنند و فقط تعداد محدودی از آن‌ها توانایی تولید بنزین با استانداردهای لازم رادارند. مشکلاتی نظیر ناتوانی در گوگردزدایی و کیفیت پایین خوراک این واحدها، به‌شدت کارایی آن‌ها رامحدود می‌کند. این در حالی است که با توجه به افت تولید گاز از میدان پارس جنوبی و چالش‌های تأمین پایدار میعانات گازی، در شرایط فعلی توسعه این مینی‌ریفاینری‌ها راه‌حل مناسبی نخواهد بود.
گزینه دوم، احداث پالایشگاه‌های جدید است، اما باید توجه داشت که با روند گذار انرژی و کاهش کرک‌اسپرد پالایش نفت خام، احداث پالایشگاه‌های کوچک و ساده، دیگر توجیه اقتصادی ندارد. تمرکز جهانی به سمت ساخت مجتمع‌های پالایش و پتروشیمی (COTC) بوده که علاوه بر تولید سوخت‌های سبک، ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی مانند اتیلن و پروپیلن را نیز افزایش می‌دهند. بااین‌حال به‌دلیل محدودیت‌های مالی و تکنولوژیکی ناشی از تحریم‌ها، اجرای این پروژه‌ها در کشور با دشواری همراه خواهد بود.
طرح‌های تولید بنزین از متانول، یکی دیگر از گزینه‌هاست که اخیراً در صنعت پتروشیمی مطرح‌شده اما این روش به‌دلیل نیاز به تخفیف‌های بالای خوراک و اقتصاد ضعیف، گزینه مناسبی برای افزایش تولید بنزین نیست. علاوه براین، در آینده با کاهش تقاضای بنزین و کاهش قیمت‌ها، این واحدها نیز دچار چالش خواهند شد.
بهترین راهکار، ارتقای پالایشگاه‌های موجود با احداث واحدهای تکمیلی مانند FCC است. این واحدها می‌توانند فرآورده‌های سنگین مانند نفت کوره را به فرآورده‌های سبک و باارزش‌تر مانند بنزین تبدیل کنند. با اجرای این پروژه‌ها، علاوه بر کاهش تولید نفت کوره، می‌تواند ظرفیت تولید روزانه بنزین کشوررا بین ۱۶ تا ۴۰ میلیون لیتر افزایش دهد. این روش نه‌تنها ازنظر اقتصادی به‌صرفه است، بلکه به بهبود سودآوری پالایشگاه‌ها نیز کمک می‌کند.
چه محدودیت‌هایی برای اجرای این راهکارها وجود دارد؟
محدودیت‌های مالی و تغییر فرمول قیمت‌گذاری بنزین، ازجمله چالش‌های اصلی هستند. به‌دلیل تغییرات اخیر، سودآوری پالایشگاه‌ها کاهش‌یافته و تأمین منابع مالی برای پروژه‌های توسعه‌ای دشوار شده است. همچنین کاهش تخفیف خوراک نفت خام، منجر به تضعیف سودآوری و کندی پیشرفت پروژه‌ها می‌شود. این مسائل باعث ایجاد یک چرخه معیوب در صنعت پالایش نفت شده است.
در این زمینه نقش دولت و مجلس چیست؟
دولت و مجلس نقش کلیدی در کاهش ریسک و حمایت از پالایشگاه‌ها دارند. اصلاح سیاست‌گذاری‌ها و تسهیل شرایط تأمین مالی برای اجرای پروژه‌های ارتقای پالایشگاه‌ها، ضروری خواهد بود. فقط از طریق سیاست‌های صحیح و حمایت‌های مالی، می‌توان مشکلات کمبود بنزین و توسعه پالایشگاه‌ها را به‌صورت هم‌زمان حل کرد.