طی چند سال گذشته کشورمان با معضل بزرگی به نام ناترازی انرژی مواجه بوده است. هرچند که این معضل بیشتر در ماه ‌های گرم سال و با قطع برق صنایع خود را نشان می ‌داد، اما در سال جاری به ‌دلیل عدم مدیریت درست، این بحران حتی در فصل سرد سال نیز گریبان ‌گیر صنایع شده است. آنچه امروز شاهد آن هستیم، نه تنها ناترازی انرژی، بلکه سوء مدیریت و ترک فعل مسئولانی است که وظیفه داشتند زیرساخت ‌های تولید و توزیع انرژی را مطابق با نیازهای کشور گسترش دهند. به خصوص اینکه در هشت سال دولت روحانی کشور دچارعقب گرد تاریخی شد. در آن سال‌ ها به جای آنکه سرمایه گذاری در زیرساخت‌ ها صورت گیرد، بودجه ‌ها به سمت واردات کالاهای لوکس به کشور رفت و عملا به جای توسعه و اجرای برنامه‌ های توسعه ‌ای دو مقوله واردات و مصرف‌ گرایی تقویت شد. حال قطع برق و گاز در شهرک‌ های صنعتی و تأثیر آن بر صنایع، موضوعی نیست که بتوان آن را ساده انگاشت. این قطع ناگهانی انرژی منجر به افزایش هزینه ‌های تولید، کاهش کیفیت محصولات، کمبود کالا و در نهایت تورم شده است. با این حال، گوش دولت چهاردهم به اعتراضات صنعتگران و تولیدکنندگان بسته است و هیچ اقدامی برای اصلاح این وضعیت انجام نمی ‌دهد.
با افزایش انتقادهای فعالان اقتصادی، تولیدکنندگان و باز شدن پای وزیر صمت به مجلس و کمیسیون‌ های تخصصی آن، محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت روز گذشته بعد از چندماه سکوت خبر داد که بسته ویژه ‌ای برای حمایت از صنایع در برابر خسارت قطع برق و گاز در دولت مطرح شده که به زودی تصویب و ابلاغ می ‌شود. شنیده شده در طراحی این بسته حمایتی ابعاد مختلفی از جمله تسهیلات در پرداخت حق بیمه، مالیات سررسید شده، امهال در پرداخت اقساط وام ‌ها و … پیش بینی شده است. البته هنوز معلوم نیست که این حمایت اجرایی خواهد شد یا خیر.

ناترازی یا سوء مدیریت؟
یکی از مسائلی که همواره توسط مسئولان مطرح می ‌شود، ناترازی انرژی است. اما آیا این واقعاً یک مشکل ساختاری و غیرقابل پیش ‌بینی است؟ پاسخ به این سؤال را می ‌توان در عملکرد کشورهای دیگر یافت. بسیاری از کشورهای پیشرفته، با وجود رشد مداوم مصرف انرژی، توانسته‌ اند این بحران را مدیریت کنند. آن‌ ها با برنامه ‌ریزی دقیق، ظرفیت تولید انرژی را به ‌طور مستمر افزایش داده و مصرف را بهینه‌ سازی کرده ‌اند. اما در کشورمان، این موضوع به ترک فعل و بی ‌توجهی مدیران گره خورده است. مسئولان می‌ بایست روند افزایشی مصرف انرژی را پیش ‌بینی کرده و متناسب با آن زیرساخت ‌ها را تقویت می ‌کردند. اما در عمل، چنین کاری انجام نشده است. سال‌ هاست که نه تنها در تأمین برق، بلکه در تولید گاز، گازوئیل و دیگر منابع انرژی نیز با چالش‌ های جدی مواجه هستیم.

بحران انرژی در شهرک‌ های صنعتی
صنعتگران و تولیدکنندگان به‌عنوان موتور محرک اقتصاد کشور، بیشترین آسیب را از این بحران متحمل شده‌اند. شهرک‌ های صنعتی که قلب تولید کشور محسوب می ‌شوند، با قطعی‌ های مکرر برق و گاز، خسارت‌ های سنگینی را تجربه می ‌کنند. قطع ناگهانی برق باعث توقف خطوط تولید می ‌شود، تجهیزاتی که با دقت و ظرافت بالا کار می‌ کنند آسیب می ‌بینند و تولیدکنندگان ناچار به صرف هزینه‌ های گزاف برای تعمیر و جایگزینی ماشین‌آلات می ‌شوند. علاوه بر این، کاهش تولید منجر به کمبود کالا در بازار و در نهایت افزایش قیمت ‌ها می ‌شود.
از سوی دیگر، مشکلات مربوط به تأمین گاز در فصل زمستان نیز تولید را مختل کرده است. بسیاری از واحدهای صنعتی به ‌دلیل عدم دسترسی به گاز مجبور به استفاده از سوخت ‌های جایگزین شده ‌اند که هزینه ‌های تولید را به‌ شدت افزایش داده است.

دولت چهاردهم؛ گوش‌های بسته و نگاه منفعل
یکی از انتقادات جدی به دولت چهاردهم، عدم توجه به مشکلات صنایع است. این دولت نه تنها برنامه ‌ای برای رفع بحران انرژی ارائه نکرده، بلکه با عملکرد منفعلانه خود، این مشکلات را تشدید کرده است. مسئولان به‌ جای اتخاذ تصمیمات جدی برای بهبود وضعیت، تنها به ارائه وعده‌ های بی ‌سرانجام بسنده می ‌کنند. وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز در این میان هیچ اقدام مؤثری برای حل بحران انرژی انجام نداده است. در حالی که صنایع با مشکلات عدیده ‌ای مواجه هستند، وزارتخانه مربوطه هیچ برنامه عملیاتی برای حمایت از تولیدکنندگان ارائه نکرده است. این کم ‌کاری، عملاً صنایع را به حال خود رها کرده و تولیدکنندگان را در مواجهه با این بحران تنها گذاشته است.

پیامدهای بحران انرژی بر اقتصاد کشور
تداوم این وضعیت، پیامدهای جبران ‌ناپذیری برای اقتصاد کشور خواهد داشت. کاهش تولید و افزایش هزینه ‌های صنایع، مستقیماً به افزایش قیمت کالاها و خدمات منجر می‌ شود. این موضوع نه تنها فشار بیشتری بر مصرف ‌کنندگان وارد می ‌کند، بلکه توان رقابت ‌پذیری صنایع داخلی در بازارهای بین‌المللی را نیز کاهش می‌دهد.
از سوی دیگر، بی‌ثباتی در تأمین انرژی، اعتماد سرمایه‌ گذاران را به ‌شدت کاهش داده است. بسیاری از سرمایه ‌گذاران داخلی و خارجی، به‌ دلیل نگرانی از قطع مکرر انرژی و عدم حمایت دولت، از سرمایه ‌گذاری در بخش صنعت صرف ‌نظر کرده ‌اند و حتی آنهایی که در گذشته سرمایه‌ گذاری کرده بودند، حاضر به توسعه فعالیت خود نیستند.
برای حل این بحران، باید به ریشه ‌های آن پرداخت. نخستین گام، برخورد با مسئولانی است که در تأمین انرژی کوتاهی کرده ‌اند. اگر این افراد به ‌دلیل ترک فعل خود پاسخگو بودند، امروز شاهد چنین بحرانی نبودیم. گام بعدی، برنامه ‌ریزی دقیق و عملیاتی برای افزایش ظرفیت تولید انرژی است. دولت باید با سرمایه‌ گذاری در زیرساخت ‌های تولید و توزیع انرژی، نیازهای کشور را برآورده کند. علاوه بر این، اصلاح الگوی مصرف و بهینه ‌سازی فرآیندها نیز می ‌تواند به کاهش ناترازی کمک کند. همچنین، حمایت از صنایع و تولیدکنندگان باید در اولویت قرار گیرد. دولت باید با ارائه تسهیلات و مشوق‌ های لازم، به تولیدکنندگان کمک کند تا از این بحران عبور کنند. ایجاد شفافیت در تخصیص منابع انرژی و اطلاع‌ رسانی دقیق به صنایع نیز می ‌تواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.

دولت چهاردهم به سمت واردات می‌رود
حسین دلاور، تولیدکننده در شهرک صنعتی فیروزکوه درباره خاموشی ‌ها و شرایطی که تولیدکنندگان با آن مواجه شدند به خبرنگار چارسوق، گفت: خاموشی ‌هایی که از مهرماه سال جاری آغاز شده به شدت بر روند و تیراژ تولید اثر گذاشته است. خیلی از واحدهای صنعتی به بحران نزدیک شدند و نمی‌ توانند این روزهای سخت را پشت سر بگذارند. اگر به حال و وضعیت آنها رسیدگی نشود، شرایط خیلی بهتر خواهد شد.
او افزود: بی برق‌ های مکرر سبب شده که در برخی از کالاها در بازار شاهد کمبود باشیم؛ قاعدتا اگر این روند ادامه داشته باشد سیاست گذار برای جلب رضایت مردم و جلوگیری از گرانی بیشتر برخی از کالاها به سمت واردات می‌ رود. در این صورت ما به مرور زمان بازارمان را از دست خواهیم داد و دوباره کالاهای وارداتی و به خصوص چینی جایگزین کالاهای ایرانی می ‌شود.
دلاور اذعان داشت: دولت چهاردهم نسبت به واردات کالاها نگاه مثبتی دارد و حتی دیدیم که ترجیح می ‌دهند به جای سروکله زدن با تولید کنندگان مختلف، با واردات مشکلات را حل و نیاز بازار را تامین کنند. بدین سبب سوای قطع برق و گاز، ما نگران واردات هم هستیم. دولت برای واردات کالا، ارز دارد اما برای تولید کننده که می‌ خواهد اولیه خریداری کند، ارز ندارد. از همین رو سیگنال‌ های که دریافت می ‌کنیم اصلا خوب و روشن نیست.
این تولید کننده خاطرنشان کرد: از اواسط مهر ماه تاکنون با یک سوم ظرفیت خود در حال کار هستیم و خیلی از تولید کنندگان شرایط مشابه را دارند. اگر دولت در این خصوص راهکاری اتخاذ نکند، شرایط برای ماه‌ های آتی بسیار بدتر خواهد شد. در حال حاضر می‌ توان از چین کمک گرفت تا نیروگاه‌ های که از مدار خارج شده است را احیا کنیم اما نمی ‌دانیم که چرا دولت به این سمت نمی ‌رود.

توقف فعالیت۳۰ درصد کوره‌ها
علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان روز گذشته با تاکید بر چالش‌های ناشی از مشکلات این صنعت بزرگ، گفت: تولید سیمان دنیا به ۴.۱ میلیارد تن رسیده است و ایران در جایگاه ششم جهان قرار داشت، اما به دلیل ناترازی انرژی و کاهش تولید، متأسفانه به جایگاه هشتم رسیدیم. محدودیت برق در مرداد ماه امسال سبب توقف ۷۰ درصد از کوره‌های تولید سیمان شد که این تهدید، کوره‌ ها را به سمت فصلی کار کردن سوق داده است. این درحالیست که محدودیت‌ های برق در کنار در گاز در نیمه دوم سال، منجر به توقف ۳۰ درصد کوره‌ ها در دی ماه سال جاری شده شده‌ است.

بازی لفظی دولت چهاردهم
همچنین آریا صادق نیت حقیقی، عضو اتاق بازرگانی ایران و رئیس کمیته تخصصی سازندگان سیم و کابل مسئله گفت: ناترازی انرژی مشکلات زیادی را برای تولیدکنندگان و صنعتگران به ویژه صنایع کوچک، ایجاد کرده است. این معضل نه تنها موجب توقف و اختلال در فرآیند تولید می‌ شود، بلکه به بیکاری و کاهش ظرفیت‌ های صنعتی نیز منجر می ‌شود. در شرایطی که قطع برق به یکی از مشکلات عمده صنایع تبدیل شده، بسیاری از واحدهای تولیدی با کاهش بهره‌ وری، ضررهای اقتصادی و اختلال در روند تولید مواجه می‌ شوند. به ویژه برای صنایع کوچک که توانایی مالی برای مقابله با چنین بحران‌ هایی را ندارند، این مسئله می ‌تواند پیامدهای جبران‌ ناپذیری به همراه داشته باشد.
او ادامه داد: به نظر می‌رسد که ریشه اصلی این بحران، در فقدان مسئولیت‌ پذیری و ضعف مدیریت نهفته است. همان‌ طور که یکی از بزرگترین مشکلات در کشور، ناترازی در مسئولیت ‌ها و مدیریت است، این مسئله به سایر حوزه‌ها نیز سرایت کرده است. وقتی مسئولین در برابر عملکرد خود پاسخگو نباشند، چگونه می‌ توان انتظار داشت که اقدامات بعدی با دقت و مسئولیت‌ پذیری صورت گیرد؟ متأسفانه، در بسیاری از موارد، به جای پذیرش واقعیت‌ ها، از واژه ‌هایی مانند «مدیریت مصرف» برای پنهان کردن کمبودها استفاده می ‌شود. این تنها یک بازی لفظی است که به هیچ‌ وجه مشکل اصلی را حل نمی‌ کند.

وزیر صمت را تغییر دهید
مرتضی اسلام‌زاده، دبیر کمیته شهرک‌ های صنعتی کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی ایران نیز گفت: در شهرک‌ های صنعتی سراسر کشور حدود یک و نیم میلیون نفر مشغول به کار هستند. چگونه ممکن است که به یک ‌باره برق این شهرک‌ ها قطع شود! وقتی برق قطع می ‌شود و تولید متوقف می ‌شود، کارفرما چگونه می‌ تواند مطالبات کارگران خود را پرداخت کند؟ چگونه می‌ تواند حقوق و عیدی بپردازد؟ کارگران چه گناهی دارند که حقوق خود را به موقع نگیرند، ما با این شرایط شرمنده آنها می شویم. اگر دولت نمی‌ تواند سوخت مورد نیاز صنایع را تأمین کند، وزیر مربوطه باید تغییر کند، چرا که او ناکارآمد است. نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که وزیر صنعت تاکنون هیچ نشستی با صنعتگران نداشته است. این چه وزیری است که حتی به شهرک‌های صنعتی سر نزده است و از اوضاع صنعت‌ گران و مشکلات آن ‌ها با خبر نیست.
او با بیان اینکه اصلی ترین مشکل تولید‌کنندگان تامین انرژی اعم از برق و گاز و همچنین افزایش قیمت دلار است، افزود: وقتی قیمت دلار افزایش یابد، فروشندگان هم کالا یا همان مواد اولیه را نمی‌ فروشند. عرضه ‌کنندگان و فروشندگان وقتی کالا می ‌فروشند که دلار به ثبات برسد و تا زمانی که نوسان داشته باشد کالا نمی ‌فروشند. دارندگان کالا حتی اگر کالای خود را با دلار ۳۰ هزار تومانی خریداری کرده باشد با دلار ۸۰ هزار تومانی در زمان نوسان قیمت دلار حاضر به عرضه کالا نیستند.