عضو اتاق بازرگانی: در بهمن‌ماه سال گذشته، وزیر نیرو گفتند که ما در سال ۱۴۰۴ قطع برق و کمبود برق نخواهیم داشت؛ اما می‌بینیم که کمبود برق از همیشه بیشتر است و مشکل آب هم به آن اضافه شده است. پس با گزارش غلط دادن و فرار کردن از فضا، مشکل حل نمی‌شود.

این روزها مردم با قطع برق و آب مواجهند و مسئولان وزارت نیرو پاسخی درباره کوتاهی‌های خود ندارند. در حالی که مصرف برق نسبت به تابستان سال گذشته کمتر شده اما قطع برق سراسری در حال اعمال است. این در حالی است که سال گذشته با وجود مصرف بیشتر برق، هیچ‌گونه قطع برق در کشور اجرا نمی‌شد. از سوی دیگر، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس از کاهش ۹ درصدی تولید و ۸ درصدی فروش شرکت‌های صنعتی بورسی در اردیبهشت سال جاری، نشان‌دهنده بحرانی عمیق در صنعت کشورمان است. محدودیت‌های انرژی، از جمله قطعی برق در تابستان و گاز در زمستان، تولید را به کمتر از ۹ ماه در سال کاهش داده و هم‌زمان، سیاست‌گذاری‌های نادرست، فرصت سرمایه‌گذاری داخلی را به‌شدت تضعیف کرده است. این شرایط، ضمن افزایش فرار سرمایه به کشورهایی نظیر امارات، عمان و ترکیه، مهاجرت نیروی انسانی متخصص را نیز تشدید کرده و صنعت را هم از سرمایه مالی و هم از سرمایه انسانی تهی ساخته است. گفت‌وگویی تفصیلی با آریا صادق‌نیت حقیقی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و عضو کمیسیون صنعت اتاق ایران، به تحلیل این وضعیت و راهکارهای پیشنهادی پرداخته‌ایم.

همچنین بخوانید:

آیا مصرف برق در ایران ۳ برابر کشورهای اروپایی است؟

* اخیراً مرکز پژوهش‌های مجلس عنوان کرده است که در پایش ۳۵۸ شرکت بزرگ صنعتی و معدنی بورسی، تولید کشور نسبت به سال گذشته کاهشی شده است. این روند کاهشی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
مسلماً تولید در سال جاری کاهشی بوده است؛ این امر برای ماه‌های آتی هم ادامه خواهد داشت. این افت تولید به دلیل محدودیت‌های انرژی است که دولت برای واحدهای صنعتی اعمال کرده است. سال گذشته نیز شرایط به این شکل بود و خیلی از واحدهای صنعتی با نزول شدید تولید مواجه شده بودند؛ در سه ماه تابستان سال گذشته قطع برق و در سه ماه زمستان قطع گاز داشتیم. صنایع بزرگ و کوچک، نیمی از هفته بدون برق بودند یا در فواصل ۲۰ تا ۴۵ روز به دلیل قطع گاز کاملاً متوقف شدند. در حقیقت سال گذشته بیشتر از ۹ ماه نتوانستیم تولید داشته باشیم؛ بنابراین، انتظار کاهشی بودن حجم تولید برای سال گذشته و سال جاری کاملاً به‌جا است و حتی ما پیش‌بینی کردیم که شرایط بسیار بدتر خواهد شد. در سال جاری تمام تولیدکنندگان، تولیدشان به لحاظ مقداری و مصرف انرژی به شدت محدود شد و این امر می‌تواند یک بحران تمام‌عیار ایجاد کند.

* دولت چه اقداماتی باید انجام دهد که تاکنون انجام نشده است و یا دولت چهاردهم به آن بی‌توجهی کرده است؟
دولت باید در تأمین برق اقدام می‌کرد. میزان نیاز کشور به برق سال به سال مشخص بود و از سال‌های ۹۵ و ۹۶ می‌دانستیم که هر سال چه میزان باید تولید برق را افزایش دهیم. همین‌طور در مورد گاز، می‌دانستیم که توسعه میادین گازی باید به چه شکلی انجام شود، اما متأسفانه سرمایه‌گذاری درستی انجام نشد. با سیاست‌گذاری‌های غلط، فرصت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیز گرفته شد. ما برای جلوگیری از خام‌فروشی نفت، صنایع پتروشیمی را توسعه دادیم تا به جای نفت خام، محصولات پتروشیمی با ایجاد اشتغال و ارزش افزوده صادر کنیم و از واردات بی‌نیاز شویم؛ اما امروز که دولت به دلیل ترک فعل، میادین گازی مثل پارس جنوبی را توسعه نداده و با کمبود گاز مواجه شده، پتروشیمی‌ها را مزاحم می‌داند و می‌گوید این‌ها گاز مصرف می‌کنند و ما گاز نداریم. درنتیجه، خوراک پتروشیمی‌ها را محدود یا محروم می‌کند. در صنعت برق هم به جای صادرات برق، تولید فلزات را گسترش دادیم تا فلز صادر کنیم، اما تولید برق و شبکه را توسعه ندادیم. حالا آلومینیوم را محدود می‌کنیم، خاموش می‌کنیم یا دیماندشان را کاهش می‌دهیم و می‌گوییم شما مصرف‌کننده‌های زیادی هستید. یادمان می‌رود که اساس مسیری که تدوین کردیم چه بوده است. بی‌عملی‌هایمان را با خارج کردن بهره‌برداران می‌خواهیم جبران کنیم و این به نظر بسیار بسیار غلط است.

همچنین بخوانید:

کاهش ۱۹ درصدی تولید برق تجدیدپذیر

* مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مشکلات صنایع در مقطع فعلی چیست؟
بزرگ‌ترین مشکل صنایع این است که دولت سردرگم است و دائماً به خلق قوانین جدید روی می‌آورد، در حالی که قوانین زیادی داریم که به آن‌ها احترام گذاشته نمی‌شود. در مورد ناترازی انرژی، قانون وجود داشت که اگر کسی برای خودش برق تولید کند و از وزارت صمت خریداری کند، مشمول قطع برق نمی‌شود. اگر کمبود باشد، نباید اولویت به بخش صنعت داده شود، اما داده می‌شود. اگر با کمبود انرژی مواجه شوند، باید خساراتش را بدهند. این‌ها همه قانون است، اما دولت احترام به قانون را انتخابی می‌گذارد. هر کس دلش بخواهد به قانون احترام می‌گذارد و هر قانونی که به دلیل ناتوانی یا بار مالی نمی‌تواند اجرا کند، ندیده و نشنیده می‌گیرد. این خیلی بد است که مجری قانون، قانون‌گریز باشد و به قانون احترام نگذارد. این بزرگ‌ترین مشکل بخش صنعت است. برای حل مشکلات، باید این مشکل را حل کنند، نه اینکه دائماً قانون جدید خلق کنند. این سردرگمی، بخش خصوصی و صنعت را بسیار اذیت می‌کند. عواقب آن به کل جامعه، از جمله خود دولت، برمی‌گردد. وقتی تولید کم می‌شود، سودآوری شرکت‌ها کاهش می‌یابد، مالیاتی که پرداخت می‌کنند کم می‌شود و دولت با کسری بودجه مواجه می‌شود. این یک چرخه معیوب را به حرکت درآورده است. وقتی صنعت تولید و انتقال برق دچار مشکل می‌شود، کاهش تلفات برق و احداث نیروگاه‌ها به تعویق می‌افتد. بی‌توجهی به قوانین و پشیمان کردن سرمایه‌گذار به جای تشویق او، به ناترازی دامن می‌زند. این‌ها همه به رفتار دولت‌ها برمی‌گردد و عواقبش دوباره به خودشان بازمی‌گردد. همان‌طور که گفتم، یک چرخه معیوب در حال چرخش است.

* اگر اصلاحات و تغییر رویه صورت نگیرد، چه چیزی در انتظار تولیدکنندگان خواهد بود؟
چیزی که با آن مواجه هستیم این است که چند سالی است به خاطر همین مسائل و مشکلات، سرمایه‌گذاری جدیدی نداشتیم. سرمایه‌گذاری خارجی که هیچ، سرمایه‌گذاری داخلی به شکل ملموسی کاهش پیدا کرده است. در ادامه، فرار سرمایه خواهیم داشت، کما اینکه الآن هم داریم. خیلی‌ها دارند درواقع در عمان، امارات و ترکیه سرمایه‌گذاری می‌کنند و واحدهای صنعتی و صنعت خود را به آنجا انتقال می‌دهند. نیروی کار ماهر، نیمه‌ماهر، متخصص و تحصیل‌کرده، وقتی می‌بینند که آینده اینجا متصور نیست و آینده درخشانی نیست، مهاجرت می‌کنند. ما نیروهای کار متخصص و تحصیل‌کرده‌مان را داریم از دست می‌دهیم. همه این‌ها تشدید می‌شوند، تمام این‌ها تشدید می‌شوند و ما از نظر سرمایه، نیروی کار و سرمایه انسانی فقیرتر و فقیرتر می‌شویم.

* خودتان چه پیشنهادی دارید برای رفع موانع تولید و مشکلاتی که صنعتگران دارند؟
توجه به نظرات بخش خصوصی. اتاق بازرگانی بالاخره حکم مشاور سه قوه را دارد. دستگاه اجرایی نیست، نماینده‌های بخش خصوصی از صنعت، معدن، کشاورزی و بازرگانی، همه آنجا، نخبگان جمع شده‌اند. نم آینده‌های تشکل‌های تخصصی، چه به لحاظ جغرافیایی و استانی و چه به لحاظ تنوع تولیدات، یک مجموعه خیلی کاربردی هستند. به این نظرات و مشورت‌ها، نه به‌صورت نمایشی، بلکه به‌صورت عملی توجه کنند. هشدارها را بشنوند، کمک بخواهند و کمک کنند تا این مشکلات حل شود. با نادیده گرفتن مشکل، مشکل بزرگ‌تر می‌شود، حل نمی‌شود. با پاک کردن صورت‌مسئله، ما باید مشکل را تجربه کنیم و فرصت رفع مشکل را از خودمان می‌گیریم. وقتی وزرای ما می‌آیند مشکل را کتمان می‌کنند، من بارها این را گفته‌ام. در بهمن‌ماه سال گذشته، وزیر نیرو گفتند که ما در سال ۱۴۰۴ قطع برق و کمبود برق نخواهیم داشت؛ اما می‌بینیم که کمبود برق از همیشه بیشتر است و مشکل آب هم به آن اضافه شده است. پس با گزارش غلط دادن و فرار کردن از فضا، مشکل حل نمی‌شود. امیدواریم که روند پاسخگویی نسبت به وظایف در این مملکت روزی باب شود و افراد در مقابل مسئولیتی که به آن‌ها داده می‌شود، مسئولیتی که قبول می‌کنند و حقوقی که از بیت‌المال می‌گیرند که در مقابل مسئولیتشان بسیار کم‌اهمیت است و خسارات غیرقابل شمارش که برای مملکت در اثر بی‌عملی وارد می‌کنند، پاسخگو شوند و مورد بازخواست قرار بگیرند. این باعث می‌شود که مسئولین ما واقعاً اسم مسئول را بتوان رویشان گذاشت و مسئولیت را بتوان از آن‌ها مطالبه کرد و سعی نکنند یک دوره را بگذرانند و تمام شود و بروند. باید بدانند که در قبال فضا و مسئولیتی که اشغال کرده‌اند، باید پاسخگو باشند. این به نظر من راهکاری است که می‌تواند ما را به سمت اصلاح پیش ببرد.