در بودجه ۱۴۰۵، سهم دولت از درآمدهای حاصل از فروش نفت در حدود ۲۶۷ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده است که سهمی در حدود ۵ درصد دارد؛ اما با احتساب درآمدهای فرا بودجه‌ای مانند واردات بنزین و گازوییل و تقویت بنیه دفاعی و هدفمندی یارانه‌ها فروش داخلی فرآورده‌های نفتی، سهم نفت به حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد می‌رسد. علاوه بر این در صورت لحاظ وابستگی‌های غیرمستقیم مالیات بر عملکرد شرکت ملی نفت و گاز یا ارزش افزوده فروش داخلی فرآورده‌های نفتی و همچنین اصلاح احتمالی نرخ تسعیر ارز و در نظر گرفتن نرخ‌های بالاتر به جای نرخ ۲۸۵۰۰ تومان ترجیحی، این وابستگی به بیش از ۵۰ درصد می‌رسد.
به گزارش مسیر اقتصاد، برخلاف آنچه در فضای رسانه‌ای گفته شده است، وابستگی واقعی مستقیم بودجه به نفت، ۵ درصد نیست؛ بلکه حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد است. اگر وابستگی غیرمستقیم محاسبه شود، احتمالاً این عدد به ۵۰ درصد نیز می‌رسد. دلیل این اشتباه، اعداد فرا بودجه‌ای مربوط به نفت از جمله هدفمندی یارانه‌ها و منابع جمعی-خرجی تهاتری است که در نگاه اول در بودجه دیده نمی‌شود.
تفاوت بودجه ۱۴۰۵ با ۱۴۰۴ در اظهار منابع حاصل از فروش نفت
عدد ۲۶۳ هزار میلیارد تومان همت که در منابع بودجه عمومی برای درآمد فروش نفت آمده است و برخی آن را تفسیر به کاهش فروش نفت کرده‌اند، تنها بخشی از درآمد نفت است. فرض میزان فروش نفت در بودجه ۱۴۰۵ تقریباً مشابه با ۱۴۰۴ و حدوداً معادل ۱.۸ میلیون بشکه روزانه است. تفاوت بودجه ۱۴۰۵ در مورد نفت با بودجه ۱۴۰۴ در این است که ابتدا بخشی از مصارف درآمدهای نفتی شامل واردات بنزین و گازوییل، ماده ۱۲ نفت و تقویت بنیه دفاعی از سرجمع فروش نفت برداشته شده و سپس نفت باقیمانده وارد تسهیم منابع ۵۱ درصد سهم صندوق توسعه ملی، ۱۴.۵ درصد سهم شرکت ملی نفت و ۳۴.۵ درصد سهم دولت شده است. واضح است که در تسهیم نیز سهم دولت به دلیل افزایش سهم صندوق توسعه، نسبت به سال گذشته، ۳ درصد کاهش یافته است.
بنابراین برای محاسبه وابستگی واقعی بودجه به نفت، بایستی ۳ قلم عمده در نظر گرفته شود:
درآمد نفت در منابع عمومی: حاصل مجموع سهم نفت دولت ۲۶۳ همت و استقراض از صندوق توسعه ۵۹۰ همت است.
درآمد نفت از سرجمع فروش منابع تهاتری یا جمعی-خرجی: منابع نفت این بخش که در جدول ۲۳ بودجه آمده، برای واردات بنزین و گازوییل، تقویت بنیه دفاعی و ماده ۱۲ نفت، معادل ۱۲۱۴ همت است.
منابع هدفمندی یارانه‌ها: حاصل از فروش داخلی و صادرات فرآورده‌های نفتی و گاز معادل ۱۱۴۷ همت است.
نکته مهم این است که موارد ۲ و ۳ عملاً در بودجه عمومی دولت منعکس نمی‌شود و اصطلاحاً فرابودجه هستند. درواقع منابع حاصل از نفت و مشتقات آن در چند بخش بودجه می‌آید؛ لذا باید مجموع این درآمدها بیش از ۳۰۰۰ همت را بر کل درآمدهای دولت شامل منابع عمومی، هدفمندی و جمعی-خرجی تقسیم و به عنوان سهم نفت در نظر گرفت.
سهم نفت از بودجه ۱۴۰۵ چقدر است؟
با محاسبه این اعداد، سهم نفت در منابع عمومی دولت بدون درآمدهای اختصاصی دستگاه‌ها معادل ۴۰ درصد و سهم در بودجه عمومی دولت با احتساب درآمدهای اختصاصی معادل ۳۵ درصد است. این میزان کمی بیشتر از سهم درآمدهای مالیاتی در بودجه است.
دو ملاحظه دیگر در این محاسبات حائز اهمیت است: اول اینکه بخشی از درآمدهای دیگر به‌ویژه درآمدهای مالیاتی مثلاً مالیات بر عملکرد شرکت ملی نفت و گاز یا ارزش افزوده فروش داخلی فرآورده‌های نفتی به صورت غیرمستقیم وابسته به نفت هستند. اگر این اعداد محاسبه شوند احتمالاً وابستگی غیرمستقیم بودجه به نفت به بیش از ۵۰ درصد می‌رسد. دوم اینکه فرض نرخ تسعیر ارز حاصل از صادرات نفت و گازِ سهم دولت که محاسبات ریالی بودجه بر آن اساس انجام شده، ۲۸۵۰۰ تومان به ازای هر دلار و حاصل از سایر درآمدهای نفت، ۷۵ هزار تومان است. اگر نرخ تسعیر ارز اصلاح شود، وابستگی بودجه به نفت بیشتر خواهد بود.
بنابراین بودجه دولت و اداره کشور همچنان وابستگی جدی به نفت به صورت مستقیم و غیرمستقیم دارد. راه‌حل کاهش وابستگی به نفت نیز نه تغییرات ظاهری در بودجه، بلکه تمرکز بر تقویت تولید ملی دارای ارزش افزوده بالا و نه متکی به رانت نفتی است.