خودکفایی در تولید کاغذ تحریر دغدغه جدی و مطالبه مقام معظم رهبری است، موضوعی که در دولت شهید رئیسی محقق شد اما در یک سال اخیر مجدداً از کف رفته است.
خودکفایی و عدم وابستگی به خارج در کالاهای استراتژیک سیاستی است که بسیاری از کشورها در دستور کار دارند و کاغذ به عنوان یک کالای استراتژیک چه در حوزه نشر و چه در صنایع چاپ و بستهبندی از اهمیت خاصی برخوردار است.
کارشناسان بر این باورند، رسیدن به خودکفایی در این کالای استراتژیک نیازمند توجه به توسعه پایدار است و در این حوزه نمیتوان تنها بهرهبرداری از ظرفیتهای تولید برنامهریزی کرد، بدون توجه به اینکه برای تولید کاغذ در بخشهای مختلف نیازمند تأمین زیرساختها، تأمین مواد اولیه و رفع موانع هستیم و برای رسیدن به خودکفایی دسترسی به مواد اولیه و انرژی پایدار شاید از اصلیترین نکات است که باید مدنظر داشته باشیم.
صنعت کاغذ ایران در دولت حسن روحانی در اوج بحران قرار گرفت و عمده نیاز کشور از طریق واردات انجام میشد اما با ایران در سال ۱۴۰۲ با تدابیر دولت سیزدهم در تولید کاغذ، خودکفا شد که درنتیجه آن، قیمت کاغذ هم پایین آمد اما در یک سال اخیر در دولت چهاردهم، هم خودکفایی کاغذ از بین رفت و هم قیمت آن هم نزدیک به ۲ برابر شد و ایران مجدداً نیازمند واردات شد.
بحران کاغذ تا قبل از دولت سیزدهم
از اوایل دهه ۹۰ تولید کاغذ تحریر در داخل کشور با چالشهای جدی مواجه شد و به مرور این صنعت در کشور بهقدری تضعیف شد که در پایان دولت حسن روحانی تقریباً تمام کاغذ مورد نیاز کشور از خارج وارد میشد و کارخانهها و شرکتهای تولیدکننده کاغذ نیز خط تولید کاغذ تحریر را از چرخه تولید کنار گذاشتند.
کارخانهای که در دولت سیزدهم احیا شد و اکنون در بحران است
برای نمونه شرکت دولتی صنایع چوب و کاغذ مازندران که مهمترین تولیدکننده دولتی کاغذ تحریر کشور است با ظرفیت تولید سالانه ۵۵ هزار تن (واقعی)، در سال ۱۴۰۰ تنها ۴۵۰۰ تن کاغذ تولید کرد؛ اما با تغییر دولت در سال ۱۴۰۰، این شرکت با حمایت و پیگیری دولت سیزدهم احیا شد و در سال ۱۴۰۲ توانست ۴۵ هزار تن کاغذ را تولید کرده و کل نیاز آموزشوپرورش برای تولید ۱۵۵ میلیون نسخه کتاب درسی دانشآموزان را تأمین کند.
در سال ۱۴۰۳ با روی کار آمدن دولت چهاردهم و تغییر تیم مدیریتی در وزارت آموزشوپرورش و شرکت صنایع چوب و کاغذ مازندران، همکاری و هماهنگی میان این دو دستگاه از بین رفت و در یک بازگشت به عقب واضح وزارت آموزشوپرورش شهریورماه سال ۱۴۰۳ اقدام به واردات ۶۰ هزار تن کاغذ خارجی کرد و وزیر آموزشوپرورش نیز در اسفندماه سال ۱۴۰۳، از تولید کتب درسی با کاغذ خارجی خبر داد. جالب اینجاست که با توجه به اینکه بر اساس قرارداد منعقدشده وزارت آموزشوپرورش و کارخانه کاغذ مازندران در سال ۱۴۰۳، کارخانه مازندران موظف است تا ۳۵ هزار تن کاغذ آموزش و پرورش را تأمین کند.
کارخانه چوب و کاغذ مازندران که با پیگیریها و تلاشهای شهید رئیسی احیا شد با سیاستهای غلط دولت چهاردهم در معرض ورشکستگی قرار دارد.
این کارخانه در سالهای گذشته پس از توقف فعالیت برای واگذاری ۴۸۰ میلیارد تومان قیمتگذاری شده بود اما با تلاش و همت دولت سیزدهم و احیای این کارخانه ارزش کارخانه به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان رسیده بود.
از طرفی دیگر قیمت هر کیلو کاغذ مازندران در سال گذشته حدوداً ۴۲ هزار تومان بود ولی در سال جدید مدیرعامل این کارخانه قیمت کاغذ را هر کیلو ۷۵ هزار تومان اعلام کرد و گفت پایینتر از این قیمت، تولید کاغذ تحریر صرفه اقتصادی ندارد. این بدین معناست که کاغذ مازندران هر بند ۱.۹۰۰.۰۰۰ هزار تومان قیمت دارد در حالی که بهترین کاغذ خارجی در بازار آزاد قیمتی به مراتب پایینتر دارد.
متأسفانه در وزارت صمت نیز اهمیت مسئله کاغذ بهخوبی فهم نشده و به همین دلیل اراده طراحی و اقدام برای خودکفایی در کاغذ وجود ندارد. آموزشوپرورش نیز تحت تأثیر فشار سنگین منتفعان واردات کاغذ به راحتی کاغذ ایرانی را کنار زده و به سراغ کاغذ خارجی رفته است. لذا به نظر میرسد با توجه به اقتضائات موجود در پروژه خودکفایی در کاغذ ایرانی بهشدت نیازمند یک «عقل راهبر فرادستگاهی» هستیم که بتواند با پیگیری از دستگاههای مختلف، اولاً پیگیر رفع موانع تولید باشد؛ ثانیاً نیازمندیهای زیرساختی تولید را احصا و برای رفع آنها تلاش کند؛ ثالثاً با رصد دقیق و تنظیمگری دستگاههای دولتی، حاکمیتی و خصوصی اقدامات هر دستگاه را در زمین طراحیشده برای خودکفایی کاغذ داخلی تعریف کند؛ رابعاً برای استفاده عموم ناشران از کاغذ مرغوب ایرانی برنامهریزی و اقدام نماید.
احیای صنعت کاغذ در دولت سیزدهم
تولید ۴ کارخانه اصلی کاغذ ایران تا قبل از دولت شهید رئیسی نزدیک به صفر بود اما با برنامهریزی انجامشده در دولت سیزدهم تولید آنها چند برابر شد و نهایتاً ایران در اواخر سال ۱۴۰۲ به خودکفایی در تولید کاغذ رسید.
در دولت سیزدهم فصل جدیدی برای تولید کاغذ چاپ و تحریر آغاز شد. تا قبل از دولت شهید رئیسی، حمایتی از تولید این نیاز اساسی حوزه فرهنگ نمیشد و سهم عمدهای از نیاز کشور با واردات کاغذ از کشورهای خارجی تأمین میشد و درنهایت با تأکید مقام معظم رهبری و پیگیری رئیسجمهور شهید توجه به تولید داخلی کاغذ به این حوزه بازگشت و موجب شد چرخ تولید که به دلیل سیاستهای نادرست دولتهای ماقبل سیزدهم متوقف شده بود، دوباره به گردش درآید.
در برنامه دولت شهید رئیسی برای تولید کاغذ تحریر، ۴ کارخانه اصلی مدنظر بود که عبارتند از شرکت چوب و کاغذ مازندران، گروه صنایع کاغذ پارس، شرکت کاغذ دیبای شوشتر و زاگرس فارس؛ این کارخانهها بهعنوان ۴ قطب اصلی تولید کاغذ تحریر در کوتاهمدت در نظر گرفته شدند.
دولت سیزدهم دو سال پس از ورود به بحث تولید کاغذ، در آذرماه سال ۱۴۰۲ رسیدن به تولید مورد نیاز وزارت آموزش و پرورش برای تولید کتابهای درسی را در مراسمی در کارخانه چوب و کاغذ مازندران جشن گرفت.
صنعت کاغذ در دولت سیزدهم دچار تحولهای گوناگون شد و تولید کاغذ در ایران به ۸۰ هزار تن رسیده بود و در زمینه کاغذ تحریر و کاغذ مورد نیاز برای نشر، کشور به خودکفایی رسید تا جایی که حتی برنامهریزی برای صادرات این کالا هم در حال شکلگیری بود.
مصرف کاغذ در نشر کشور در سال حدود ۶۰ هزار تن کاغذ است این در حالی است که ایران در ابتدای دولت سیزدهم، فقط پنج هزار تن تولید کاغذ داشت. مشکلاتی که مسائل واردات کاغذ، افزایش قیمت آن به دلیل افزایش بهای ارز و دسترسناپذیر شدن آن برای ناشران مطرح شد، مسئله تولید داخلی کاغذ را جدیتر از قبل کرد.
در حال حاضر سه کارخانه کاغذی که قرار بود کاغذ تحریر را روانه بازار کنند و بر همین اساس وامهای دولتی دریافت کرده بودند به تولید کاغذ پیتزا، کارتن و دستمال کاغذی روی آوردهاند و در شرایطی که نیاز کشور ۱۵۰ هزار تن کاغذ تحریر است اما حدود ۳۷۰ هزار تن به کشور وارد شده که همین موضوع کارخانجات داخلی را از مدار خارج کرده است و اکنون تولید کاغذ داخلی به کمتر از ۱۰ هزار تن میرسد.
ورشکستگی کارخانه کاغذ مازندران که به عنوان قطب تولید کاغذ تحریر در کشور شناخته میشود، برگی دیگر از عملکرد مسعود پزشکیان در ۱۵ ماه گذشته است که کشور را از مسیر توسعه و پیشرفت خارج کرده و کارنامهای بدتر از حسن روحانی برجای گذاشته است.
فرجام خودکفایی تولید کاغذ در دولت وفاق
کلیدواژه «خودکفایی در صنعت تولید کاغذ» به جدیترین شکل ممکن برای نخستین بار در سخنان شهید ابراهیم رئیسی مطرح شد، آن هم نه در دورهای که به عنوان رئیسجمهور در کشور خدمت میکرد، مدتی پیش از آن و در قامت رئیس قوه قضائیه رئیسی با بازدید از کارخانه چوب و کاغذ مازندران به عنوان مهمترین کارخانه تولید کاغذ در کشور، از لزوم رسیدن به خودکفایی کاغذ سخن گفت و توجه را به این مسئله حیاتی سوق داد، آن هم در شرایطی که در سایه بیتوجهی به مسئله تولید، چرخ تولید این کارخانه برای چند سالی متوقف شده بود و کارخانه حتی به واردات کاغذ نیز روی آورده بود.
یک سال پس از این بازدید، با حضور رئیسی در دولت، تولید داخلی کاغذ به عنوان یکی از اصلیترین کلیدواژههای دولت مطرح و از طرحهای فوریتی دولت قرار گرفت.
قید فوریت برای خودکفایی کاغذ در دولت سیزدهم
تولید کاغذ داخلی در دولت سیزدهم به عنوان یکی از اولویتهای اصلی نسبت به بسیاری دیگر از اولویتها در دستور کار دولت و با قید فوریت قرار گرفت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان یکی از متولیان اصلی، مسئول پیگیری این امر تا حصول نتیجه شد. کارگروه کاغذ در هیات دولت و با ریاست محمد مخبر شکل گرفت، کارگروهی که بسیاری از تصمیماتش مسئله تولید را محقق کرد.
ابهام در تداوم یک خودکفایی
با روی کار آمدن دولت چهاردهم، اما کاغذ نه در کلیدواژه رئیسجمهور و نه در وزرای مربوطه جایگاهی نداشت، حتی سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که در دولت دوازدهم کاغذ را به گروه کالاهای اساسی برای بهرهمندی از ارز دولتی جهت واردات وارد کرد، اظهارنظر مشخصی در خصوص مسئله تولید کاغذ نداشت، تنها در سخنانی کوتاه اعلام کرد که در آینده در این خصوص گزارش کار خواهم داد.
وی همچنین بیان کرد: اینکه در دولت قبل گفتهاند به خودکفایی رسیدیم، مربوط به کتب درسی و بخش محدودی از حوزه نشر میشود.
این اظهارات صالحی در حالی بود که پس از آن هیچ اظهارنظر مشخصی نه از سوی دولت و نه از سوی وزیر ارشاد یا صمت در خصوص مسئله تولید کاغذ نشد.
خرداد ۵, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
