بانک مرکزی ایران در بحبوحه تنش‌های نظامی با اسرائیل، با تخصیص ارز برای دارو و کالاهای اساسی، گام‌های موثری برای حفظ ثبات اقتصادی و تأمین نیازهای حیاتی برداشته است.

در حالی که ایران با تنش‌های منطقه‌ای و درگیری مستقیم با اسرائیل مواجه است، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با اقدامات مؤثر در تأمین ارز برای دارو، تجهیزات پزشکی و کالاهای اساسی، نقش کلیدی در حفظ ثبات اقتصادی و تأمین نیازهای حیاتی کشور ایفا کرده است.
تأمین ارز برای دارو و تجهیزات پزشکی
از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون، بیش از یک میلیارد دلار ارز برای تأمین دارو و تجهیزات پزشکی تخصیص یافته است. این میزان نسبت به دوره‌های مشابه سال گذشته افزایش داشته و فرآیند تخصیص آن تسریع و تسهیل شده است.
همچنین در شرایط کنونی کشور، رئیس‌کل بانک مرکزی دستور تخصیص یک میلیارد دلار برای تأمین ارز واردات کالاهای اساسی را صادر کرده که بیش از ۴۰۰ میلیون دلار از این مبلغ طی ۲۴ ساعت کارسازی شده و مابقی در روزهای آتی تأمین خواهد شد. این اقدام به منظور تقویت ذخایر کالاهای اساسی نظیر گندم، دانه‌های روغنی و نهاده‌های دامی انجام شده است.
از طرفی بازار ارز تجاری به عنوان بزرگ‌ترین بازار تأمین ارز کشور، حتی در شرایط بحرانی کنونی بدون وقفه فعالیت می‌کند. در روزهای ۲۵ و ۲۶ خرداد ۱۴۰۴، مجموعاً ۲۵۵ میلیون دلار از انواع ارز (شامل درهم، دلار، یورو، یوآن و روبل) در این بازار معامله شد. میانگین قیمت دلار حدود ۶۹،۶۰۰ تومان بوده که نشان‌دهنده ثبات نسبی قیمت ارز است.
گفتنی است که از ابتدای سال ۱۴۰۴، مبلغ ۶.۵ میلیارد دلار ارز در این بازار معامله شده که بخش عمده آن به کالاهای اساسی، دارو و صنایع اختصاص یافته است.
چالش‌ها و انتقادات
با وجود اقدامات مثبت، نگرانی‌هایی درباره شفافیت تخصیص ارز مطرح است. برخی کاربران ادعا کرده‌اند که تخصیص سریع ارز در شرایط جنگی ممکن است با فساد مالی همراه باشد و به همین جهت خواستار شفافیت بیشتر شده‌اند.
پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت در حوزه بانکی و ارز تجاری
برای تقویت نظام بانکی و بازار ارز تجاری در شرایط کنونی و حمایت از واردات کالاهای اساسی و دارو، اقداماتی پیشنهاد می‌شود.
برای افزایش شفافیت در فرآیند تخصیص ارز، ایجاد یک سامانه شفاف آنلاین برای انتشار جزئیات تخصیص ارز (شامل گیرندگان، نوع کالا و میزان ارز) به منظور کاهش شائبه‌های فساد مالی مورد نیاز است.
همچنین همکاری با نهادهای نظارتی مانند دیوان محاسبات برای پایش مستمر فرآیند تخصیص و توزیع ارز، بیش از پیش باید مورد توجه قرار گیرد.
در ادامه برای تقویت زیرساخت‌های مرکز مبادله ارز و طلا، ارتقای سیستم‌های دیجیتال مرکز مبادله برای تسریع در فرآیند معاملات و کاهش زمان انتظار بازرگانان باید در نظر گرفته شود.
افزایش تنوع ارزهای قابل معامله (مانند یوآن و روبل) برای کاهش وابستگی به دلار و درهم در تجارت خارجی نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین ارز، تقویت دیپلماسی اقتصادی با کشورهایی مانند چین و روسیه برای استفاده از ارزهای محلی در تجارت دوجانبه و کاهش فشار بر ذخایر دلاری و توسعه تهاتر کالایی با کشورهای همسایه برای تأمین کالاهای اساسی بدون نیاز به ارز نیز از موارد مورد اشاره است.
همچنین مدیریت ریسک‌های ارزی در شرایط بحرانی با ایجاد یک صندوق تثبیت ارزی برای مدیریت نوسانات نرخ ارز در شرایط جنگی یا تحریم‌های جدید و پیش‌بینی مکانیزم‌های اضطراری برای تأمین ارز در صورت اختلال در زنجیره تأمین جهانی (مانند توقف صادرات نفت) باید در نظر گرفته شود.
در ادامه برای حمایت از تولید داخلی مخصوصاً در حوزه دارویی، تخصیص بخشی از ارز تجاری به واردات مواد اولیه برای تولید داخلی دارو به منظور کاهش وابستگی به واردات داروی نهایی، ارائه تسهیلات کم‌بهره به شرکت‌های دارویی داخلی برای افزایش ظرفیت تولید می‌تواند در شرایط موجود کمک‌کننده باشد.
در ادامه برای بهبود نظارت بر توزیع کالاهای وارداتی، تقویت نظارت بر زنجیره توزیع کالاهای واردشده با ارز دولتی برای جلوگیری از احتکار یا قاچاق معکوس (مانند صادرات غیرقانونی دارو)، همکاری وزارت صمت و گمرک برای رصد دقیق ورود و توزیع کالاهای اساسی مهم است.
تحلیل و چشم‌انداز
در شرایطی که فشارهای ناشی از درگیری نظامی با اسرائیل، محدودیت‌های ارزی و اختلال‌های زنجیره تأمین، تهدیدی برای امنیت معیشتی و سلامت کشور به شمار می‌رود، عملکرد بانک مرکزی در تأمین ارز برای دارو و کالاهای اساسی، مسئله مهمی است.
در چنین شرایطی، نظارت دقیق بر بازار آزاد ارز و همگرایی بیشتر آن با بازار رسمی ضروری است، چراکه انتظارات تورمی ناشی از نرخ‌های بازار آزاد، حتی در صورت تأمین رسمی ارز، به شکل غیرمستقیم بر بازار مصرف فشار وارد می‌کند.
اجرای مجموعه‌ای از اقدامات پیشنهادشده، از جمله افزایش شفافیت تخصیص ارز، تنوع‌بخشی به منابع ارزی، تقویت تولید داخلی، نظارت دقیق بر بازار آزاد و توزیع کالاهای وارداتی، می‌تواند مسیر پایداری برای حفظ امنیت معیشتی مردم ایجاد کند.

همچنین بخوانید:

شمارش معکوس برای انفجار بمب اتم در بازار دلار