تأخیر در تحویل خودروهای ایرانخودرو و سایپا، بهویژه مدلهای دنا، تارا، شاهین، سهند و اطلس، به یکی از بزرگترین معضلات بازار خودروی کشورمان تبدیل شده است. این تأخیرها، که گاه به بیش از هفت ماه میرسد، نهتنها اعتماد عمومی به این دو خودروساز را به شدت مخدوش کرده، بلکه شائبههایی جدی درباره عمدی بودن این تأخیرها برای اخذ مجوز افزایش قیمت ۱۵ تا ۳۰ درصدی از شورای رقابت و وزارت صمت ایجاد کرده است.
ایرانخودرو و سایپا، دو غول خودروسازی، سالهاست که با مشکل تأخیر در تحویل خودروهای فروختهشده دستوپنجه نرم میکنند. به گونهای که در سال ۱۴۰۰ بیش از ۱۰۰ هزار خودرو به دلیل نقص قطعات در پارکینگهای این شرکتها انباشته شده بود و دولت شهید رئیسی با اقداماتی فوری توانست تمام این خودروها را در مدت کوتاه تجاریسازی کند یعنی عملاً تمام تعهداتی که دولت روحانی بر دوش دولت سیزدهم گذاشته بود را پاسخ داد که به اعتقاد کارشناسان در آن برهه زمانی، با وجود چالشهای بزرگ در تأمین قطعه بهخصوص قطعات وارداتی این امر محال، شدنی شد.
حال این مشکل از سال گذشته دوباره آغاز شده و در سال جاری به اوج خود رسیده است. محصولات پرطرفدار ایرانخودرو و سایپا، ماههاست که در پارکینگها خاک میخورند و معلوم نیست چه تعداد به خاطر نقص قطعه در پارکینگ هستند و چه تعداد به عنوان اهرم فشار و دریافت مجوز افزایش قیمت چارهای جز اُتراق در پارکینگ ندارند. این در شرایطی که مشتریان پس از پرداخت مبالغ هنگفت که گاه کل پسانداز زندگیشان هست منتظر تحویل خودرو هستند. برخی گزارشها حاکی از آن است که تأخیر در تحویل خودروهای پرفروش به بیش از هفت ماه رسیده و در مواردی حتی به یک سال نیز نزدیک شده است. این وضعیت برای مشتریانی که به خودرو بهعنوان یک نیاز ضروری (و نه یک کالای لوکس) وابستهاند، یک فاجعه مالی و روانی است.
این تأخیرها صرفاً نتیجه مشکلات فنی یا تحریمها نیست. شواهد متعددی، نشان میدهد که بخشی از این تأخیرها عمدی است. این تاکتیک، که در گذشته نیز بارها به کار گرفته شده، نشاندهنده سوءاستفاده آشکار از نیاز مردم و ایجاد بحران مصنوعی در بازار است. خودروسازان با انباشت خودروها در پارکینگها و تأخیر در تحویل، عملاً مشتریان را گروگان گرفتهاند تا نهادهای نظارتی را وادار به پذیرش خواستههایشان کنند.
این رویکرد نهتنها اعتماد عمومی را نابود کرده، بلکه اقتصاد کشور را نیز تحت فشار قرار داده است. تأخیر در تحویل خودروها به معنای تأخیر در گردش مالی، کاهش اشتغال در بخشهای مرتبط مانند قطعهسازی و افزایش نارضایتی مردمی است. مشتریان، که گاه سالها برای خرید خودرو پسانداز کردهاند، این روزها در دام این تأخیرها گرفتار شدند و هیچ راهی جز انتظار یا انصراف با ضرر مالی ندارند. این وضعیت، که به یک چرخه معیوب تبدیل شده، نشاندهنده عمق بیمسئولیتی و سودجویی خودروسازان است.
خفقان صنعت خودرو
یکی از نگرانکنندهترین تحولات اخیر در صنعت خودرو، تسلط روزافزون شرکت کروز بر زنجیره تأمین است؛ شرکتی که توانست در دولت چهاردهم با لابی صاحب ایرانخودرو شود، عملاً کنترل بخش عظیمی از صنعت خودرو را در دست گرفته است. این انحصار، که بسیاری از فعالان صنعت آن را یک فاجعه قریبالوقوع میدانند، پیامدهای مخربی برای بازار خودرو و مصرفکنندگان دارد. کروز از پرداخت بدهیهای خود به سایر قطعهسازان کوچکتر امتناع میکند و با تحت فشار قرار دادن آنها، عملاً زنجیره تأمین را به انحصار شرکتهای زیرمجموعه خود درآورده است. این اقدام، رقابت را در بازار قطعات از بین برده و وابستگی ایرانخودرو به کروز را به سطح خطرناکی رسانده است.
انحصار کروز نهتنها کیفیت قطعات را تحت تأثیر قرار داده، بلکه به تأخیرهای طولانیتر در تحویل خودروها منجر شده است. با کنترل زنجیره تأمین، کروز میتواند قیمت، کیفیت و سرعت تحویل قطعات را دیکته کند، بدون اینکه پاسخگوی نهادهای نظارتی یا مصرفکنندگان باشد. این وضعیت، که به معنای خفه کردن تدریجی صنعت خودرو است، به افزایش هزینهها برای مصرفکننده نهایی و کاهش کیفیت محصولات منجر شده است. بهعنوان مثال، گزارشها نشان میدهد که قطعات تأمینشده توسط کروز گاه کیفیت پایینی دارند و همین موضوع باعث خرابی زودهنگام خودروها و نارضایتی مشتریان شده است. این انحصار، که با حمایت ضمنی برخی نهادهای دولتی همراه است، صنعت خودرو را به یک میدان بازی برای سودجویی کروز تبدیل کرده است.
سایپا و خصوصیسازی ظاهری
سایپا، دیگر غول خودروسازی با ارائه ۴۲ درصد از سهام خود به بخش خصوصی، تلاش کرده خود را از اتهامات سوءمدیریت و تأخیر در تحویل خودروها مصون نگه دارد. اما واقعیت این است که روند خصوصیسازی نارنجی پوشان جاده مخصوص بیشتر یک نمایش برای فرار از مسئولیت است. تأخیرهای طولانی در تحویل خودروهای شاهین، سهند و اطلس، که برخی مشتریان را بیش از هفت ماه منتظر گذاشته، نشاندهنده ادامه همان روند ناکارآمدی و سوءمدیریت است.
مشتریان سایپا از عدم شفافیت در فرآیند تحویل و اطلاعرسانی ضعیف به شدت ناراضی هستند. گزارشهای متعدد نشان میدهد که برخی مشتریان پس از پرداخت کامل مبلغ خودرو، ماهها بدون هیچ اطلاعی از زمان تحویل در انتظار ماندهاند. این وضعیت، که با بهانههایی مانند کمبود قطعات توجیه میشود، به نظر میرسد بخشی از همان استراتژی کاهش تولید برای فشار بر نهادهای نظارتی باشد. سایپا، با پنهان شدن پشت نقاب خصوصیسازی، توانسته انتقادات را تا حدی خنثی کند، اما این ترفند نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند. مشتریان، که به دلیل نبود گزینههای رقابتی در بازار مجبور به خرید از سایپا هستند، قربانی اصلی این بازی کثیف شدهاند.
مقایسه زمان تحویل خودرو در ایران و جهان
در خصوص فاجعه تأخیرهای تحویل، مقایسهای با سه کشور چون عراق، امارات و آلمان انجام دادیم.
در کشورمان زمان تحویل خودروهای داخلی مانند دنا، تارا، شاهین، سهند و اطلس گاه از ۳ ماه تا بیش از یک سال طول میکشد. گزارشها نشان میدهد که برخی مشتریان ایرانخودرو برای دنا پلاس از اواخر سال گذشته تاکنون منتظر ماندهاند. این تأخیرها به بهانه کمبود قطعات توجیه میشود، اما شواهد حاکی از عمدی بودن بخشی از آنها برای اخذ مجوز افزایش قیمت است. در عراق، که بازار خودرو عمدتاً به خودروهای وارداتی وابسته است، زمان تحویل به مراتب کوتاهتر است. وبسایتهایی مانند Iraqi Cars نشان میدهند که خودروهای وارداتی از برندهایی مانند تویوتا یا هیوندای معمولاً ظرف ۲ تا ۴ هفته تحویل داده میشوند. حتی در مواردی که خودروها نیاز به حمل از کشورهای همسایه دارند، این زمان به ندرت از دو ماه فراتر میرود.
در امارات، بازار خودرو به دلیل زیرساختهای پیشرفته و رقابت بالا، بسیار کارآمد است. بر اساس اطلاعات وبسایتهایی مانند Dubai Cars، خودروهای موجود در نمایندگیها معمولاً ظرف ۱ تا ۷ روز تحویل داده میشوند. برای خودروهای سفارشی یا خاص، این زمان ممکن است به ۲ تا ۴ هفته برسد، اما تأخیرهای طولانی بسیار نادر است. در آلمان، بهعنوان یکی از مراکز اصلی صنعت خودروسازی جهان، زمان تحویل خودروهای تولید داخل (مانند فولکسواگن یا بامو) معمولاً بین ۲ تا ۸ هفته است. بر اساس گزارشهای وبسایت AutoScout24، حتی در شرایط تقاضای بالا یا مشکلات زنجیره تأمین، تحویلها به ندرت بیش از سه ماه طول میکشد.
این مقایسه نشان میدهد که ایران در مقایسه با کشورهای دیگر، حتی بازارهای در حال توسعه مانند عراق، عملکرد بسیار ضعیفی دارد. تأخیرهای طولانی، عدم شفافیت و سوءاستفاده از نیاز مصرفکنندگان، صنعت خودرو را به یک فاجعه مدیریتی تبدیل کرده است.
سودجویی به قیمت رنج مردم
ایرانخودرو و سایپا، به جای پاسخگویی به مشتریان و بهبود فرآیندهای تولید، در یک بازی کثیف سودجویی گرفتار شدهاند. تأخیرهای عمدی در تحویل خودروها، که به بهانه کمبود قطعات توجیه میشود، درواقع ابزاری برای فشار بر شورای رقابت و وزارت صمت برای افزایش قیمتهاست. این استراتژی، که در سالهای گذشته نیز بارها به کار گرفته شده، نشاندهنده بیاعتنایی کامل این شرکتها به رنج و نیاز مردم است. دولت چهاردهم نیز، با صدور مجوزهای مکرر افزایش قیمت، عملاً به این سودجویی مشروعیت بخشیده است. شنیده شده خودروسازان بهواسطه فشارهای که وارد کردند توانستند مجوز ۱۵ تا ۳۰ درصدی قیمت محصولات خود را دریافت کنند و به زودی این امر ابلاغ خواهد شد. این دولت، که به دلیل تسلیم در برابر خودروسازان بهعنوان “رکورددار گرانی” شناخته میشود، نتوانسته یا نخواسته این چرخه معیوب را متوقف کند. بدین جهت مافیای خودرو به روال همیشه مجوز گرانی را گرفته و اکنون مترصد اجرای آن است. لذا به زودی خبرهای متعددی شنیده میشود که ثبتنام کنندگان باید پول بیشتری پرداخت کنند.
انحصار کروز و خصوصیسازی سایپا، این بحران را تشدید کرده است. کروز، با تسلط بر زنجیره تأمین، نهتنها کیفیت و سرعت تولید را به خطر انداخته، بلکه با فشار بر قطعهسازان کوچکتر، رقابت را در این صنعت از بین برده است. سایپا نیز، با پنهان شدن پشت نقاب خصوصیسازی، از پاسخگویی به مشتریان شانه خالی میکند. این وضعیت، که نتیجه سوءمدیریت، فساد ساختاری و بیتوجهی به منافع مصرفکنندگان است، صنعت خودرو را به یک بحران تمامعیار تبدیل کرده است. خودروسازان، به جای تمرکز بر بهبود کیفیت و سرعت تحویل، به دنبال حداکثر کردن سود خود از طریق فشار بر مشتریان و نهادهای نظارتی هستند. این رویکرد نهتنها اعتماد عمومی را نابود کرده، بلکه اقتصاد کشور را نیز تحت فشار قرار داده است.
تأخیر سهماهه در تحویل دنا پلاس
محمد حسینی، از خریداران محصولات ایرانخودرو به خبرنگار ما گفت: سه ماه پیش برای دنا پلاس ثبتنام کردم و کل مبلغ رو پرداخت کردم. قرار بود ۴۵ روزه تحویل بدن، ولی حالا سه ماه گذشته و هیچ خبری نیست. من چند بار با نمایندگی تماس گرفتم، گفتن قطعات نیست و باید صبر کنیم. متاسفانه سازمان حمایت مصرفکنندگان هیچ کاری نمیکند، انگار اصلاً وجود ندارد. ایرانخودرو هرگونه میخواهد عمل میکند و هیچ نظارتی نیست. چرا باید پول کامل بدهیم و بعد ماهها معطل شویم؟ آگه قطعات ندارند، چرا ثبتنام کردند؟
تأخیر چهارماهه در تحویل تارا
فاطمه رضایی، دیگر خریدار خودرو از شرکت ایرانخودرو به خبرنگار ما گفت: چهار ماه پیش برای تارا ثبتنام کردم و موقع ثبتنام گفتند دوماهه تحویل میدهیم، ولی اکنون چهارماهه منتظرم و هیچ جوابی ندادند. این بیعدالتی خیلی ناراحتکننده است. چرا باید اینقدر به مشتری بیاحترامی شود؟ اگر نمیتوانند تحویل بدهند، چرا پول مردم را گرفتند این امر سوءاستفاده از نیاز ماست و کسی هم پاسخگو نیست.
تأخیر ششماهه در تحویل شاهین
احمد کریمی، که برای خرید خودروی شاهین از سایپا ثبتنام کرده است به خبرنگار چارسوق گفت: من اطلاع دارم که سایپا به بهانه کمبود قطعات هزاران خودرو را در پارکینگ نگه داشته است و تأخیرها خیلی بیشتر از قبل شده است. هر بار تماس میگیرم، میگویند باید صبر کنم. امیدوارم یک روزی این ظلم به مردم تمام شود.
او تصریح کرد: اکنون نمایندگیها زمزمه افزایش قیمت را میکنند و معلوم است که عامدانه خودروی امثال ما داده نشده است.
اسفند ۲, ۱۴۰۴
مرداد ۳, ۱۴۰۴
مرداد ۱, ۱۴۰۴
تیر ۸, ۱۴۰۴
خرداد ۲۰, ۱۴۰۴
خرداد ۱۷, ۱۴۰۴
اسفند ۱۱, ۱۴۰۴
اسفند ۱۱, ۱۴۰۴
اسفند ۱۱, ۱۴۰۴
اسفند ۱۱, ۱۴۰۴
