آمارها نشان میدهد قیمت مواد خوراکی و آجیل ویژه شب یلدا در سال جاری به شدت افزایش پیدا کرده است.
هزینه خرید مواد خوراکی، میوه و آجیل ویژه شب یلدا در سال جاری به نسبت به یلدای سال گذشته ۷۲ درصد افزایش یافته و نسبت به شب یلدای سال ۱۴۰۲ در دولت سیزدهم ۱۲۵ درصد رشد کرده است؛ به عبارت دیگر، قیمت اقلام ویژه شب یلدا نسبت به سال ۱۴۰۲ که دولت شهید رئیسی بر سر کار بود، بیش از ۲ برابر گران شده است.
مقایسه هزینه شب یلدا با حقوق کارگران
اگر مجموع هزینه خرید اقلام خوراکی ضروری و آجیل ممتاز را برای ۳ سال اخیر محاسبه و با حداقل حقوق کارگران مقایسه کنیم، مشخص میشود در سال جاری هزینه شب یلدا تا چه حد بالا رفته است.
یلدای تورمی
شب یلدای ۱۴۰۴ برای بسیاری از خانوارهای ایرانی نه با برنامهریزی برای دورهمی، بلکه با محاسبه قیمتها آغاز شده است. بررسی بازار کالاهای خوراکی نشان میدهد که گرانی امسال از یک نوسان مناسبتی عبور کرده و به نشانهای از اختلال ساختاری در تامین و تنظیم بازار مواد غذایی تبدیل شده است.
به گزارش اقتصاد معاصر؛ در سالهای گذشته، بازار شب یلدا معمولا با افزایش محدود قیمتها همراه بود و پس از عبور از این مناسبت، به تعادل نسبی بازمیگشت اما یلدای ۱۴۰۴ نقطه گسست این الگوست. سطح قیمتها به گونهای افزایش یافته که نه تنها مصرف مناسبتی، بلکه تامین نیازهای روزمره خوراکی نیز برای بخش قابل توجهی از خانوارها دشوار شده است.
افزایش همزمان قیمت اقلام پروتئینی، میوه و خشکبار نشان میدهد که بازار با یک شوک مقطعی مواجه نیست، بلکه نتیجه انباشت فشارهای تولیدی، توزیعی و نظارتی در طول ماههای گذشته است.
اقلام پروتئین؛ رقابت نابرابر در سفره خانوار
بررسی بازار مرغ، تخممرغ و گوشت قرمز تصویر روشنی از فشار معیشتی ارائه میدهد. مرغ که سالها ارزانترین منبع پروتئین حیوانی محسوب میشد، اکنون در بازار تهران به طور میانگین با قیمت حدود ۱۴۵ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه میشود؛ سطح قیمتی که مصرف آن را برای دهکهای پایین محدود کرده است.
تخممرغ نیز که نقش جایگزین اقتصادی مرغ را ایفا میکرد، با جهش شدید قیمت مواجه شده است. قیمت یک شانه ۳۰ عددی تخممرغ ریز حداقل ۲۰۵ هزار تومان و شانه تخممرغ درشت حداقل ۲۱۵ هزار تومان است. این ارقام نشان میدهد که تخممرغ عملا مزیت قیمتی خود را از دست داده و دیگر نمیتواند نقش سپر معیشتی را ایفا کند.
در بازار گوشت قرمز نیز قیمتها در سطوح بالایی در نوسان هستند. گوشت چرخکرده مخلوط تنظیمبازاری با قیمت ۶۸۰ هزار تومان به ازای ۹۰۰ گرم عرضه میشود و در قصابیها، بسته به منطقه، قیمت هر کیلوگرم گوشت چرخکرده به حداقل ۸۵۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که مصرف این محصول را به خریدهای محدود و غیرمستمر تبدیل کرده است.
نهادههای دامی؛ گره اصلی افزایش قیمت
بررسی زنجیره تولید نشان میدهد که بخش مهمی از افزایش قیمت اقلام پروتئینی به مشکل تامین نهادههای دامی بازمیگردد. کمبود نهاده در بازار آزاد، عدم موجودی پایدار در سامانه بازارگاه و تاخیر در تخصیص، موجب شده تولیدکنندگان ناچار به تامین نهاده با قیمتهای بالاتر شوند.
این افزایش هزینه، در کنار رشد هزینههای انرژی، دستمزد و حملونقل، مستقیما به قیمت نهایی مصرفکننده منتقل شده و فشار مضاعفی بر سبد غذایی خانوار وارد کرده است.
میوه؛ از نماد یلدا تا خرید حداقلی
میوه همواره ستون اصلی سفره شب یلدا بوده است اما امسال رفتار مصرفکننده در این بخش تغییر کرده است. قیمت برخی اقلام به سطحی رسیده که خانوارها را به خرید حداقلی یا حذف برخی میوهها وادار کرده است.
کاهش حجم خرید میوه، بیش از آنکه انتخابی داوطلبانه باشد، واکنشی به کاهش قدرت خرید است؛ بهویژه برای دهکهای متوسط و پایین که سهم خوراک در هزینههای ماهانهشان بالاست. استمرار این وضعیت میتواند به کاهش مصرف میوه و بروز تبعات تغذیهای در میانمدت منجر شود.
بررسی میدانی از بازار میوهوترهبار تهران نشان میدهد که طبق نرخنامه جدید، قیمت هر کیلوگرم خرمالو در حال حاضر ۸۹ هزار تومان و قیمت هر کیلوگرم هندوانه زیر ۳ کیلو ۱۶ هزار تومان و بالای ۳ کیلو ۱۸ هزار تومان است. همچنین قیمت هر کیلوگرم خیار گلخانهای در این میادین ۵۸، سیب زرد و قرمز ۹۰ و انار ۸۵ هزار تومان است.
آجیل و خشکبار؛ حذف زودهنگام از سبد
در مواجهه با تورم، آجیل همواره نخستین قربانی است و یلدای امسال نیز از این قاعده مستثنا نیست. قیمتها در بازار خشکبار عملا مصرف این اقلام را به خریدهای نمادین کاهش داده است.
بررسی قیمتها نشان میدهد که پسته ایرانی حداقل یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم، تخمه کدو حداقل ۷۴۰ هزار تومان، بادام هندی حداقل یک میلیون و ۹۵۰ هزار تومان و بادام درختی ایرانی حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم قیمت دارند.
این ارقام نشان میدهد که آجیل برای بخش بزرگی از جامعه از یک کالای مصرفی به کالایی لوکس تبدیل شده است. نتیجه این وضعیت، رکود تقاضا و فشار اقتصادی بر فروشندگان و تولیدکنندگان این بخش است.
ریشههای گرانی؛ مسئلهای فراتر از مناسبت
بررسی بازار شب یلدای ۱۴۰۴ نشان میدهد که گرانی امسال حاصل یک عامل واحد نیست. افزایش هزینه نهاده، ضعف نظارت از مبدأ، تعدد واسطهها، نبود شفافیت آماری و سیاستهای مقطعی تنظیم بازار، همگی در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند. تا زمانی که قیمتها در مراحل اولیه زنجیره کنترل نشود، مداخلات مقطعی در سطح خردهفروشی نمیتواند مانع انتقال فشار تورمی به مصرفکننده شود.
درواقع شب یلدای امسال به روشنی نشان میدهد که اقتصاد خانوار در حوزه خوراک به مرحله فرسایشی رسیده است. سفرههایی کوچکتر، حذف اقلام سنتی و خریدهای محتاطانه، تصویری است که در اغلب شهرهای کشور تکرار میشود.
اگر اصلاحات ساختاری در تامین نهاده، توزیع و نظارت به طور جدی دنبال نشود، هر مناسبت تقویمی میتواند به نقطه بروز دوباره مسائل معیشتی تبدیل شود. یلدای ۱۴۰۴، نه یک استثنا، بلکه نشانهای هشداردهنده از مسیری است که بازار خوراک خانوار در آن قرار گرفته است.
اینجا هم گرانی میتازد
بازار شب چله، امسال بیش از آنکه رنگ و بوی آیین کهن ایرانی را داشته باشد، صحنه جولان قیمتهایی است که بیقرار و ناآرام از ویترینی به ویترین دیگر میدوند؛ جایی که انار و هندوانه فقط نشانه یلدا نیستند.
به گزارش تسنیم، از انارهای دانهدرشت گرفته تا هندوانههای قاچشده در بساط مغازهها، همه چیز خبر از بازاری پرنوسان میدهد؛ بازاری که اگر مهار نشود، شیرینی بلندترین شب سال را به کام بسیاری تلخ میکند.
هر سال با نزدیک شدن به شب یلدا، بازار چهرهای متفاوت به خود میگیرد. رنگ سرخ انار، سبزی هندوانه و زردی آجیلها ویترین مغازهها را پر میکند، اما پشت این رنگها، التهاب پنهانی جریان دارد. افزایش تقاضا، فرصتطلبی برخی فروشندگان و ضعف یا تأخیر در نظارتها، باعث میشود قیمتها گاهی بیقاعده بالا بروند. امسال هم بازار یلدا از این قاعده مستثنا نیست؛ بازاری که بیش از هر زمان دیگر، نیازمند حضور جدی ناظران و شنیدن صدای مردم است.
بازار شلوغ، قیمتهای ناآرام
قدم زدن در بازار این روزها یعنی عبور از میان جمعیتی که هم برای خرید آمدهاند و هم برای مقایسه قیمتها. مغازهداری که با صدای بلند کیفیت انارهایش را تبلیغ میکند، چند قدم آنطرفتر با فروشندهای مواجه میشوی که همان محصول را با قیمتی متفاوت عرضه میکند. این نوسان، اولین نشانه بیثباتی بازار است؛ بیثباتیای که مصرفکننده را سردرگم میکند.
یکی از خریداران میگوید: «سال قبل همین موقع، با یک بودجه مشخص میشد همه اقلام یلدا رو خرید. امسال اما هر مغازه یه قیمت میده، انگار نرخ مشخصی وجود نداره.»
صدای مردم از دل بازار
یک مادر خانهدار گفت: شب یلدا برای ما فقط یه رسمه، نه تجمل. ولی وقتی قیمتها اینقدر بالا میره، آدم مجبور میشه بعضی چیزها رو حذف کنه. یک بازنشسته آموزش و پرورش هم گفته: «حقوق ثابت داریم، ولی قیمتها سیال شده. نظارت اگر نباشه، ما همیشه بازندهایم.»
تازه جوان ازدواج کرده هم از شور و حرارت جوانترها برای پهن کردن سفره یلدا حرف زدند و گفتند: یلدا قرار بود دورهمی ساده باشه، نه مسابقه گرونی. با بودجههایی که داریم نمیتونیم همین دورهمی رو هم برگزار کنیم. این صداها در بازار نشان میدهد مسئله فقط گرانی نیست؛ بازار پر نوسان هم چالش است.
نقش نظارت؛ حلقه مفقوده آرامش بازار
کارشناسان اقتصادی معتقدند بازار شب یلدا به دلیل کوتاهمدت بودن زمان اوج تقاضا، بیش از هر زمان دیگری به نظارت میدانی نیاز دارد. حضور بازرسان، اعلام نرخهای مصوب، برخورد با گرانفروشی و حتی اطلاعرسانی شفاف به مردم میتواند از التهاب قیمتی جلوگیری کند.
یک کارشناس بازار میگوید: نظارت اگر فقط روی کاغذ باشد، اثر ندارد. مردم باید حضور ناظر را در بازار حس کنند تا قیمتها خودبهخود متعادل شود.
فروشندگان چه میگویند؟
در میان فروشندگان هم دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی از افزایش هزینهها میگویند و برخی دیگر، از رقابت ناسالم: یک فروشنده میوه گفت: وقتی بار گرون میرسه دست ما، چارهای جز بالا بردن قیمت نیست؛ اما قبول دارم بعضیها سوءاستفاده میکنند. فروشندهای آجیل در حالی که آجیل را هم میزد گفت: اگر نرخ مشخص اعلام بشه و همه ملزم باشن رعایت کنن، بازار هم آروم میشه.
گزارش ایلنا از گرانی شب یلدا
خبرگزاری ایلنا درباره گرانی شب یلدا نوشته است: در یلدای امسال برای بسیاری از خانوادهها، قیمت پشت ویترین مغازهها بیش از هر زمان دیگری، فاصله میان مردم و سنتهایشان را آشکار میکند.
گرانی میوه و آجیل در آستانه شب یلدای ۱۴۰۴، فقط یک افزایش عددی در بازار نیست؛ روایتی است از فشار اقتصادی بر کارگران، بازنشستگان و خانوادههایی که ناچارند شادیهای کوچک را هم با دخلوخرج ماهانه بسنجند. یلدای امسال برای خیلیها، شب حسابوکتاب است؛ شبی که برخی به جای خرید، فقط تماشا میکنند و با حسرت از کنار رسمهایی میگذرند که زمانی ساده و در دسترس بود.
یلدای امسال چقدر گرانتر از پارسال است؟
بررسی میدانی خبرنگار ایلنا نشان میدهد قیمت اقلام اصلی شب یلدا نسبت به سال گذشته افزایش قابلتوجهی داشته است: هندوانه در شب یلدای ۱۴۰۳، هر کیلو حدود ۸ تا ۱۰ هزار تومان بود اما شب یلدای ۱۴۰۴، هر کیلو بین ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان رسیده است.
یا قیمت انار در سال گذشته، هر کیلو ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان بود و امسال بین ۶۰ تا ۹۰ هزار تومان آنهم بسته به درشتی و رنگ و روی انار.
آجیل مخلوط شب یلدا در سال گذشته، هر یک کیلو حدود ۳۵۰ تا ۴۵۰ هزار تومان بود اما امسال با افزایش سه برابری از ۹۰۰ هزار تومان تا بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان با توجه به کیفیت، قیمتگذاری میشود.
اعدادی که نشان میدهد سفره یلدای امسال، برای بسیاری از خانوارها بیش از هر زمان دیگری «لاکچری» شده است.
صدای مردم: یلدا داریم، اما بیسفره
یک کارگر ساختمانی که برای خرید میوه به بازار آمده بود، با گلایه به خبرنگار ایلنا گفت که حقوق کارگری کفاف اجارهخانه و خرج روزمره را هم نمیدهد. یلدا که هیچ؛ همین هندوانه و انار هم شده آرزو برای ما. دلم میخواهد بچههایم یک شب شاد داشته باشند، ولی واقعاً از توانم خارج است.
زنی که دست فرزندش را گرفته بود، وارد گفتوگو شد و ادامه داد: شب یلدا فقط آجیل و میوه نیست، ولی وقتی همینها هم آنقدر گران است، آدم حس میکند از یک رسم ساده و دورهمی با نزدیکترین اقوامش هم حذف شده است.
او گفت: دلم میخواهد مهمانی بروم اما فامیل چه گناهی کرده که به زحمت بیافتد؛ خودم هم توان مهمانی دادن ندارم. رفتوآمدها برای همین خرج و مخارج کم شده است.
مرد بازنشستهای که خودش را پدربزرگ خانواده، معرفی میکند، با صدایی بغضآلود به خبرنگار ایلنا گفت: قرار است شب یلدا بچههایم، عروس و دامادها و نوههایم بیایند تا دورهم باشیم. حقوق بازنشستگیام حتی به نیمه ماه هم نمیرسد. دوست دارم شب چله، خانهام گرم باشد؛ اما گرانی ما من را پیش بچههایمان شرمنده میکند.
مردم حق دارند نخرند
برخلاف تصور عمومی، برخی فروشندگان هم از شرایط موجود ناراضیاند و حق را به مشتری میدهند.
یکی از فروشندگان آجیل به خبرنگار ایلنا گفت: خود ما هم مقصر نیستیم. قیمت عمده آجیل و خشکبار چند برابر شده. وقتی قدرت خرید مردم پایین میآید، فروش هم افت میکند. مشتری قدرت خرید ندارد.
یک میوهفروش هم گفت که قیمت بار از میدان گران است. با وجود کرایه سنگین مغازه اما ما هم سود زیادی نمیگیریم، ولی مشتری فکر میکند گرانفروشیم و ترجیح میدهد از فروشندگان سیار خرید کند.
اسفند ۲, ۱۴۰۴
بهمن ۱۲, ۱۴۰۴
بهمن ۹, ۱۴۰۴
آذر ۱۹, ۱۴۰۴
آذر ۵, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
اسفند ۳, ۱۴۰۴
