دونالد ترامپ این روزها بیش از همیشه نگران بازار نفت است؛ آنقدر که در پیامهایش به وزارت انرژی و شرکتهای نفتی، بیپرده و صریح درخواست افزایش تولید میدهد، چون خوب میداند اگر کنترل بازار نفت از دست برود، هم در آمریکا با تورم و نارضایتی شکست میخورد و هم در خاورمیانه معادلاتش فرو میریزد.
؛ دونالد ترامپ خطاب به وزارت انرژی آمریکا در شبکه اجتماعی خودش نوشته «حفاری کنید، بچهها، حفاری کنید!!! منظورم همین حالاست!!!» رئیسجمهور آمریکا دو دقیقه بعد دوباره در همین شبکه اجتماعی نوشته «همه، قیمت نفت را پایین نگه دارید. من حواسم هست! شما دارید پشت دست دشمن بازی میکنید. (به نفع دشمن بازی میکنید) این کار را نکنید!»
مهدی خراطیان سیاستپژوه و تحلیلگر مسائل استراتژیک معتقد است که این توئیتهای ترامپ به خوبی حساسیت واشنگتن نسبت به قیمت نفت و نقطه ضعف جدی بازارهای مالی این کشور را نشان میدهد. قیمت نفت نقش مهمی در جهش تورم و انتظارات تورمی در آمریکا دارد که افزایش قیمت بنزین را به دنبال دارد و فشار بر مصرفکنندگان آمریکایی را بیشتر میکند. اظهار نظرهای مکرر ترامپ در مورد لزوم کاهش قیمت نفت و اهمیت آن و چتهای لو رفته مقامات دولتش از سوی سردبیر نشریه آتلانتیک و اظهارنظرهای معاون ترامپ، جی دی ونس، در مورد اهمیت امنیت تاسیسات نفتی سعودی و آسیبپذیری اقتصاد آمریکا در شرایط جنگ تعرفهای اثباتکننده این حقیقت است.
ونس در این چتهای لو رفته درباره خطرات اقتصادی احتمالی ناشی حملات آمریکا هشدار داده و گفته بود: «۳ درصد از تجارت آمریکا و ۴۰ درصد از تجارت اروپا از طریق دریای سرخ و کانال سوئز انجام میشود. این احتمال وجود دارد که ما با افزایش متوسط تا شدید قیمت نفت مواجه شویم.» حالا ترامپ به صورت علنی به شرکتهای آمریکایی به همپیمانانش التماس میکند که تولید را بیشتر کنید تا قیمتها بالا نرود اما به نوشته روزنامه فایننشال تایمز، صنعت شیل آمریکا برای پاسخ به جهشهای عرضه نفت در خاورمیانه توان ندارد.
مدیران شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا صریح میگویند که دیگر قادر به افزایش تولید نیستند. اسکات شفیلد، مدیرعامل پیشین شرکت Pioneer Natural Resources، در گفتوگو با شبکه CNBC هشدار داده که ذخایر چاههای مرغوب (Tier 1) این شرکت تمام شده و وضعیت مشابهی برای سایر شرکتهای آمریکایی نیز وجود دارد. در چنین شرایطی، ترامپ با عصبانیت میگوید: «شما دارید به نفع دشمن بازی میکنید!» اما واقعیت این است که بسیاری از ابزارهای سنتی کنترل بازار دیگر در دست آمریکا نیست.
از طرفی ذخایر راهبری نفت آمریکا پس از جنگ اوکراین به شدت کاهش یافته چراکه واشنگتن در چندین مرحله برای آمریکا برای کنترل قیمت نفت و مقابله با اختلالات عرضه اقدام به آزادسازی نفت از ذخایر راهبردی خود کرد که بیشترین آن در مارس ۲۰۲۲ اعلام شد و درمجموع حدود ۱۸۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی آمریکا به بازار تزریق شد.
در گزارش اکتبر ۲۰۲۳ بانک جهانی که پس از پس از طوفان الاقصی، این نهاد با هشدار نسبت به شوکهای احتمالی عرضه انرژی در خاورمیانه اعلام کرد که در صورت گسترش درگیریها و ایجاد اختلال جدی در عرضه نفت از منطقه، قیمت نفت میتواند تا سطح ۱۶۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد. این گزارش تاکید میکند که خاورمیانه بهعنوان مهمترین کانون تولید و صادرات نفت جهان، در صورت درگیری گسترده یا انسداد مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز، میتواند با شوک شدید عرضه روبرو شده و بازارهای انرژی جهانی را دچار نوسان و بحران جدی کند.
این درگیریها، حالا با حمله اسرائیل به ایران و پس از آن حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران به اوج خود رسیده است و تحلیلگران و مقامات سیاسی نسبت به افزایش قیمت نفت در بازه ۱۳۰ تا ۳۰۰ دلار در هر بشکه هشدار میدهند. در چنین فضایی، نفت به یک «اهرم تهدید» جدی علیه آمریکا و بهویژه ترامپ تبدیل شده است؛ اهرمی که میتواند تمام معادلات اقتصادی و انتخاباتی او را بههم بریزد. درخواستهای مکرر، صریح و پرالتماس ترامپ خطاب به شرکتهای نفتی، نهتنها نشانه آشفتگی بازار انرژی، بلکه اعتراف غیرمستقیم به شکنندگی قدرت اقتصادی واشنگتن است.